Kolaboracionistička štampa: Aprilska šala protiv lažnog pisanja (3)

Pripadnicima jevrejske i romske nacionalnosti ili licima koja su u braku s njima bilo je zabranjeno izdavanje i štampanje propagandnih knjiga i spisa

Aleksandar Stojanović

Molbe za izdavanje štampanih materijala trebalo je podnositi Propagandnom odeljenju „S” i uz njih priložiti: ime i adresu autora, članski broj kod Novinarskog udruženja, ime i adresu izdavača, ime i adresu štamparije. Pripadnicima jevrejske i romske nacionalnosti ili licima koja su u braku sa njima, bilo je zabranjeno izdavanje i štampanje propagandnih knjiga i spisa.

„Službene novine” bile su zvanično glasilo vlasti Saveta komesara, a potom i Nedićeve vlade. Pravo uređivanja i izdavanja ovog lista imalo je Ministarstvo prosvete. Prvenstvena funkcija „Službenih novina” sastojala se u pravnom regulisanju upravljanja zemljom putem objavljivanja određenih zakonskih propisa. Ove novine po zvaničnoj dužnosti objavljivale su sve uredbe domaćih vlasti, kao i sve odluke i rešenja po službenim pitanjima državnih platežnika. Prvi broj tokom okupacije objavljen je 11. juna 1941. godine, a izlazile su u kontinuitetu do septembra 1944. godine. Uprava i uredništvo lista nalazili su se u Beogradu, u Brankovoj ulici broj 20. Urednik je bio Milan Stepanović, a potom dr Sava Popović.

„Službene novine” u početku su iz­ lazile sredom i petkom, a potom svakog utorka i petka. Prve rubrike bile su ispunjene uredbama, naredbama, objašnjenjima, pozivima i drugim dokumentima. U ustaljenim rubrikama objavljivani su: dekreti, konkursi, službene objave, tehnički radovi, prodaje, sudski oglasi, nevažeće isprave, podaci o društvima i zborovima, odluke gradskih i opštinskih organa vlasti, strukovnih udruženja i drugo. Sve uredbe koje su donošene i potom objavljivane u „Službenim novinama” od kraja avgusta 1941. godine potpisivao je predsednik Vlade narodnog spasa i njegovi ministri. Nije poznato koliki je bio tiraž lista, ali je izvesno da se radilo o velikom broju primeraka, s obzirom na činjenicu da su sve institucije i vlasnici privatnih preduzeća bili dužni da se pridržavaju uredaba objavljenih u listu, a samim tim i da ga kupuju.

Službeni organ Gradskog poglavarstva grada Beograda bile su „Opštinske novine”, čiji su prvi brojevi izašli još krajem 19. veka.

„Opštinske novine” objavljivane su i tokom aprila 1941. godine i u kraćem periodu bile su praktično jedini dnevni list koji je izlazio u Beogradu. Kao i većina potonjih listova koji su izlazili u okupiranoj Srbiji, bile su podvrgavane strogoj cenzuri i obavezne da na prvim stranicama prenose pisanje nemačke štampe i agencijske vesti o stanju na frontovima. Redakcija lista, koji je štampala štamparija „Gregorić”, nalazila se u Ulici kneginje Olge br. 21.

„Opštinske novine” uglavnom su prenosile objave za narod i naređenja okupacionih vlasti, ali su imale i sopstvene informativne

rubrike, u kojima je pisano o životu u srpskoj prestonici. Na taj način, one su, po formi, predstavljale kombinaciju službenog i dnevnog informativnog glasila. Upravo su tekstovi iz rubrike „Beogradska hronika” polovinom juna 1941. godine doprineli da okupator zabrani izlaženje ovog lista: u više nastavaka pisano je o nemogućnosti vlasti da se izbori sa crnoberzijanskom trgovinom i manipulacijama, kao i o lošoj snabdevenosti beogradskih pijaca. Jedan od tekstova, „Aprilska šala”, pisan kritički i izuzetno oštrim stilom, bio je direktno uperen protiv lažnog pisanja „Novog vremena” o tobože punim tezgama beogradskih pijaca i sigurno je privukao pažnju – kako okupatora, tako i kolaboracionističke cenzure. Poslednji broj „Opštinskih novina” u formi dnevnog informativnog lista izašao je 19. juna 1941. godine i bio je zaplenjen od strane nemačke cenzure, nakon čega je i zabranjeno izlaženje lista. Obnovljeno je tek u decembru, ali je list, na zahtev okupatora i predsednika begradske opštine Dragomira Dragog Jovanovića, nastavio da publikuje isključivo službeni materijal Beogradske opštine „od opšteg interesa namenjen javnosti”.

Prvi dnevni list koji je bio pokrenut prema okupatorskim pravilima o izdavaštvu i distribuiran na teritoriji cele okupirane Srbije bilo je beogradsko „Novo vreme”, čije je prvo izdanje objavljeno 16. maja 1941. godine. Vlasnik i izdavač lista bilo je „Srpsko izdavačko preduzeće” a. d., dok je direktor bio Dragomir Dragi Stojadinović, brat dr Milana Stojadinovića, bivšeg predsednika vlade. Redakcija je bila smeštena u Dečanskoj ulici br. 31 u Beogradu, a izvršno štampanje lista obavljala je novoosnovana štamparija „Novo vreme”. Uredništvo lista bilo je sastavljeno od urednika i novinara predratnih beogradskih listova „Politika”, „Vreme” i „Pravda”, a nedugo po njegovom pokretanju na teritoriji okupirane Srbije s Banatom organizovana je i mreža dopisnika, zasnovana na predratnim dopisništvima pomenutih listova.

(Nastaviće se)

Izvor: POLITIKA, subota 18 jun 2016., str. 22

Vezane vijesti:

Kolaboracionistička štampa: Ubiti sve golubove pismonoše (1)

Kolaboracionistička štampa: Spisak režimskih novinara (2)

Kolaboracionistička štampa: Prenošenje poruka okupatora (4)

Kolaboracionistička štampa: Manipulacije informacijama (5)