Dušan Babac: U Hrvatsku na more, iz mog ugla

Srbi iz Tribnja Šibuljine su teško postradali tokom Drugog svetskog rata, ponajviše u ustaškom koncentracionom logoru Slano na ostrvu Pag. Prva hapšenja Srba započela su već u aprilu mesecu 1941. godine i odvođenje na stratište u Jadovno.

Rođen sam u Beogradu, kao i moj otac Marko, deda Pavle je rođen u Zadru (nedavno je Zadarska ulica na Kosančićevom vencu, koja je tamo uživala stanarsko pravo još od 1896. godine, izbačena iz grada da bi se uselio Dobrosav Ćosić, kalemar iz Velike Drenove) a pradeda Marko je rođen u jednom malom primorskom selu u podnožju Velebita po imenu Tribanj Šibuljina.

Tribanj Šibuljina se nalazi u u zadarskom zaleđu u tzv, Velebitskom Podgorju i leži na Jadranskoj magistrali 12 km od nacionalnog parka Starigrad Paklenica prema Karlobagu. Kada sam bio klinac i na zezanje drugova zbog mog neobičnog prezimena koje se ne završava sa “ić“, svima sam objašnjavao da smo mi Babci Srbi iz Dalmacije i da vodimo poreklo iz jednog malog sela na Jadranu, nalik na ono u Asteriksu, sa svih strana opkoljeno Rimljanima.

Na području Tribnja kao i širem prostoru velebitskog Podgorja, postoje arheološki tragovi postojanja života još u bronzanom i gvozdenom dobu. Rimskim osvajanjem jadranske obale, prostor današnjeg Tribnja potpao je pod rimski municipij grada Argirunta (današnji Starigrad). Na lokalitetu oko Sv. Trojice i pravoslavnog groblja (Kozjača), nalaze se ostaci kasnoantičkog ili ranovizantijskog kastruma pravouganog oblika.

U Povelji ugarskog kralja Andrije iz 1205. godine, prvi put se pominje Tribanj pod ovim imenom. Pod pojačanim pritiskom Turaka, oko 1540. godine, masovnijim dolaskom Srba počeo se znatno menjati etnički sastav u Lici i Dalmaciji. Ove došljake, pravoslavne Srbe koji su se doseljavali u takozvani Krčki i Lički sandžak, Turci su nazivali Vlasima, a Mlečani, Morlacima (Morlacchi, Morlacha), po kojima se i Velebitski kanal nazivao Morlačkim kanalom sve do kraja Prvog svetskog rata i konačnog oslobođenja od tuđina, 1918. godine.

Morlake su nazivali i “Crni Vlasi”, zbog njihove crne odeće od sukna. Pod imenom Uskoci, ovi stasiti, hrabri i robusni došljaci dobro naoružani i organizovani, odmah su počeli da se suprotstavljaju tuđem uticaju na kopnu i moru. Ponosni na svoje junaštvo, nisu prezali ni od otvorenog rata, do kojeg dolazi 1615. godine (Uskočki rat).

Nakon proterivanja Osmanlija sa velebitskog prostora, započelo i naseljavanje najvećeg broja današnjih porodica u čitavom Tribnju. Tako je serdar Stojan Janković u jesen 1684. godine naselio 131 osobu iz Like u Šibuljinu, kojima je ubrzo stigla i pomoć u hrani. Nakon razgraničenja s Austrijom, oblast velebitskog Podgorja pripala je Mletačkoj republici.

U toku mnogobrojnih oružanih sukoba mletačke Republike Venecije sa Turcima, pored Janković Stojana i Smiljanić Ilije, svakako je najpoznatiji bio uskočki kapetan šibenskih Morlaka Vuk Mandušić, koji je herojski poginuo 1648. godine u bici kod Zečeva i kao veliki srpski junak, mudar i skroman čovek ušao u narodne pesme i “Gorski vijenac” Petra Petrovića Njegoša.

U Dalmaciji i Podgorju dolazi do značajnog istorijskog preobražaja konačnim slomom i padom Mletačke Republike Svetog Marka, u maju 1797. godine. Podgorcima su ostale naročito teške uspomene na Veneciju koja je, pored ostalog jada, po predanju naših predaka tamanila bujne stare šume na Velebitu za izradu drvenih pilona pri izgradnji temelja Venecijanskih palata, i kvalitetnih oplata i vesala za trgovačke i ratne brodove. Od toga su primorske strane Velebita potpuno ogolele i opustele. I danas stoje kao uspomena na junake i mučenike koji su umirali kao robovi u okovima mletačkih galija i tamnicama Venecije.

Srbi iz Tribnja Šibuljine su teško postradali tokom Drugog svetskog rata, ponajviše u ustaškom koncentracionom logoru Slano na ostrvu Pag. Prva hapšenja Srba započela su već u aprilu mesecu 1941. godine i odvođenje na stratište u Jadovno. Novi talas stradanja započeo je 2. avgusta 1941. godine, kada su ustaše napravile obruč oko Šibuljine i zasede po Velebitu.

Tragedija sela Tribanj-Šibuljine

Tom prilikom je uhvaćeno preko stotinu Srba koji su potom utamničeni u crkvi Sv. Aranđela Mihajla. Usledila su silovanja žena i prebijanje muškaraca i pljačkanje imovine uhapšenih. Tragovi krvi, vidljivi i do današnjih dana, nisu ostali skriveni ni posle višestrukih bojenja zidova crkve. Spomen ploča postavljena na spoljašnjem zidu crkve, kao podsetnik na ovaj zločin, danas je razbijena na više delova. Na spisku stradalih šibuljčana je ukupno 94 meštana od kojih 17 Babaca.

Pavle M. Babac: Velebitsko Podgorje (1941 – 1945.)

Po popisu stanovnika iz 2011. godine Tribanj Šibuljina ima manje od 300 stanovnika. Moj otac je krajem 1970-tih godina tamo sagradio skromnu vikendicu u kojoj smo proveli mnoga leta. Možda je mogao umesto toga da kupi neki stančić u Herceg Novom ili u Rovinju, ali on je odlučio baš ovako, što nisam baš savim razumeo a ni odobravao. Kuća je uništena u ludilu iz 90-desetih godina, i ja od tada nisam otišao ni jednom. Danas sve više razumem svog oca i slažem se sa njim, jedino što to ne mogu i da mu kažem. Poslednjih godina imam narastajuću želju da odvedem svoje sinove i pokažem im to mesto gde se spajaju krš Velebita i plavetnilo Jadrana i odakle mi Babci vodimo poreklo. Nadam se da će mi se iduće godine ta želja konačno ispuniti, kao što se nadam da se i vama dopala ova mala sentimentalna pripovest o starom kraju.

Izvor: Fejsbuk stranica Dušan Babac 10. avgust 2020.