Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

Sećanje na život iza bodljikave žice

Datum objave: nedelja, 17 januara, 2021
Veličina slova: A- A+

Da li zbog toga što se okončao kapitulacijom, ili zato što je trajao svega jedanaest dana, Aprilski rat je, čini se, prilično skrajnut u srpskoj kulturi sećanja. Oružani „blickrig” sila Osovine, kojem se Jugoslovenska kraljevska vojska neuspešno suprotstavila, započeo je 6. aprila 1941. a završen je već 17. aprila, okupacijom Kraljevine Jugoslavije i odvođenjem njenih vojnika u zarobljeništvo.

Rezervni konjički potpukovnik Moša Mevorah, autoportret

Budući da se ove  godine navršava osam decenija od Aprilskog rata, „Politika” otpočinje serijal s namerom da na osnovu istorijskih svedočanstava podseti na neke od branilaca otadžbine. Započećemo ga pričom o Moši Mevorahu, beogradskom Jevrejinu čijim će crtežima nastalim u nemačkom zarobljeništvu 1941–1945 biti ilustrovani ovi tekstovi.

Kako bi prekratio dane zatočeništva u Oflagu XIII-B i Osnabriku, Moša A. Mevorah (1890–1982), tadašnji potpukovnik poražene Jugoslovenske kraljevske vojske, počeo je da crta portrete svojih ratnih drugova. Nije ni slutio da će na taj način ostaviti vredno istorijsko svedočanstvo o zarobljenicima koji su posle Aprilskog rata i sloma Kraljevine Jugoslavije dopali nemačkog zarobljeništva. Ujedno, njegovi realistički crteži odaju i priču o svestranosti ovog erudite, stvaraoca i ratnika.

Moša A. Mevorah rođen je u Beogradu, gde se školovao i studirao prava. Uporedo je učio da slika, najpre kod slikara Mihaila Petrovića, a potom i na Tehničkoj visokoj školi u Beču, gde je pohađao i Eksportnu akademiju. Između dva svetska rata radio je kao trgovački zastupnik, istovremeno se baveći crtanjem, muzikom i angažmanom u jevrejskoj zajednici u Srbiji. Iz njegovog braka sa suprugom Vidom izrodile su se ćerke Ester i Luci.

Povrh svega, u vojnoj službi je proveo bezmalo četiri decenije – od 1912. do preseljenja u Izrael 1949. godine. Učestvovao je u oba balkanska i svetska rata. U Prvom svetskom ratu se, između ostalog, u uniformi srpske vojske borio oko Beograda i na Solunskom frontu i povlačio se kroz Albaniju. Ovaj Jevrejin koji je branio Srbiju dobio je spomenice za ratove 1912. protiv Turske i 1913. protiv Bugarske, albansku spomenicu i zlatnu medalju za revnosnu službu.

O svemu ovome doznajemo iz autobiografskih beležaka Moše Mevoraha, u kojima on navodi da ga je u osvit Aprilskog rata 1941. Konjička komanda uputila u štab Vrhovne komande na raspoloženje Jugoslovenskoj kraljevskoj vojsci. Kapitulacija ga je zatekla u uniformi, na Palama, iznad Sarajeva. Potom je odveden u nemačko zarobljeništvo gde je proveo četiri godine, do oslobođenja 5. februara 1945. Preživeo je zahvaljujući odredbi treće Ženevske konvencije o postupanju sa ratnim vojnim zarobljenicima.

„U Nemačkoj smo se ukrcali u voz 20. februara (1945). Ovaj transport prispeo je u Beograd 20. marta 1945. gde sam se vratio svojoj porodici, koja je provela četiri godine u izbeglištvu u Albaniji, a vratila se u Beograd dva meseca pre mene”, zabeležio je Mevorah.

Nažalost, Mošin otac Avram Mevorah nije doživeo kraj rata. U rodnom Beogradu su ga 1943. nacisti usmrtili otrovnim gasom, za vreme prenosa iz Bolnice trgovačke omladine u kojoj je ležao bolestan. Inače, Mošina majka Ester je preminula još pre rata 1935. godine.

Moša Mevorah je 1947. preveden u armiju novonastale socijalističke Jugoslavije u čin rezervnog konjičkog potpukovnika. Počeo je da radi portrete i crteže za Državno izdavačko preduzeće „Dizjug”. Portretisao je i Ivu Andrića i Petra Konjovića, a crteže je izlagao u Paviljonu „Cvijeta Zuzorić”. Zatim se 1949. seli u Izrael s porodicom, gde nastavlja da se bavi ilustracijom i slikanjem. Tamo je i preminuo, 1982. u Ramat Ganu.

Najveći deo od preko 600 portreta svojih ratnih drugova koje je Moša Mevorah nacrtao u zarobljeništvu poslat je njihovim porodicama. Izuzetak je 19 crteža i jedan autoportret koji se čuvaju u Jevrejskom istorijskom muzeju u Beogradu.

Izvor: POLITIKA

Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top