Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

Izdajnik do poslednjeg dana

Datum objave: utorak, 16 aprila, 2019
Veličina slova: A- A+

Bilo da uzore u nastanku „Zbora” vide u nacističkoj Nemačkoj ili fašističkoj Italiji, sagovornici „Politike” kažu da je njegov osnivač bio najverniji saveznik okupatora u Drugom svetskom ratu

Ljotićev govor u okupiranom Kruševcu 1943. na zboru koji je organizovala kvislinška vlada
Ljotićev govor u okupiranom Kruševcu 1943. na zboru koji je organizovala kvislinška vlada

Koliko zapravo znamo o Dimitriju Ljotiću (1891–1945) i njegovom pokretu „Zbor”, odnosno ljotićevcima?

Bilo da uzore u nastanku „Zbora” vide u nacističkoj Nemačkoj (koja ga je i finansirala), fašističkoj Italiji ili pokretima u drugim zemljama, sagovornici „Politike” kažu da je u toku okupacije Ljotić bio kvisling i kolaboracionista, čije su paravojne formacije gušile ustanke i učestvovale u progonu Jevreja i srpskih civila. Time je postao najverniji saveznik nemačkog rajha u okupiranoj Srbiji.

Ovaj Smederevac iz ugledne građanske porodice, učesnik balkanskih i Prvog svetskog rata, pravnik školovan u Solunu i Parizu, po sticanju fakultetske diplome ulazi u Narodnu radikalnu stranku 1920. godine. Iz nje izlazi 1926, a pet godina kasnije, u jeku šestojanuarske diktature, postaje ministar pravde u vladi Petra Živkovića. Položaj će napustiti te iste 1931, jer je odbijen njegov nacrt ustava koji, kako kaže istoričar Dejan Ristić, sadrži sva buduća Ljotićeva stanovišta: zamisao o unitarnoj, autoritarnoj, nedemokratskoj državi bez političkih stranaka, uz podelu društva na staleže koji bi kandidovali poslanike.

„To je bilo anahrono i antiparlamentarno do te mere, da je kralj Aleksandar Karađorđević, iako nije bio preterani demokrata, to odbio”, ističe Ristić.

Ljotić 1935. osniva i predvodi Jugoslovenski narodni pokret „Zbor” (Združena borbena organizacija rada), kroz koji će otvoreno zagovarati savezništvo s nacističkom Nemačkom, uz antisemitizam i verovanje u navodni jevrejski plan za vladavinu svetom.

„Ljotić je sve vreme bio antidemokrata i antiliberalan, udžbenički primer klerofašiste, otvoreni antisemita i ksenofob, a zalagao se za integralno jugoslovenstvo. Prezirao je individualizam. Smatrao je da je napredak moguć u etničkoj, verskoj i ideološkoj zajednici”, navodi Ristić.

Di­mi­tri­je Ljo­ti­ć
Di­mi­tri­je Ljo­ti­ć

Ističući da su neke ideje, poput staleške države, srodnije italijanskom fašizmu, istoričar dr Mile Bjelajac kaže da je Ljotić zagovarao i otklon prema kapitalizmu i boljševizmu, povratak selu, prirodi, i tradicionalnim vrednostima, kao i religioznost, koja je varirala od tradicionalnog hrišćanstva do pravoslavnog misticizma.

Hapsili đake u Kragujevcu 1941.
„Uz hapšenje Jevreja, ljotićevci su s Nemcima 1941. u Kragujevcu učestvovali i u hapšenju civila i đaka koji će biti streljani”, kaže Dejan Ristić.
„Kada su među civilima koje su uhapsili Nemci prepoznali neke od svojih pristalica, brzo su pohapsili romske dečake – čistače cipela, ponudivši ih u zamenu. Nemci su pristali, jer im je bilo bitno samo da se kvota popuni. O tome svedoči fotografija iz Kragujevca, na kojoj romski dečak pred streljanje čisti cipele nemačkom vojniku”, kaže Ristić.

Pristalice je imao među seljaštvom – čemu je doprinelo i Ljotićevo podržavanje seoskih zadruga – i delovima sveštenstva. Među glavnim saradnicima bio mu je Nikolaj Velimirović, koji će mu 1945. održati i posmrtni govor. Bjelajac podseća i da je „Zbor” bio naslednik Jugoslovenske akcije, formirane kao „pandan vrlo konzervativnoj i desničarskoj francuskoj akciji”.

„Oba pokreta će okončati sudbinu u saradnji s Nemcima pod okupacijom”, kaže on.

U Ljotićevom slučaju, dodaje on, ta saradnja datira od 1937, kada „Zbor” zapada za oko Alfredu Rozenbergu, koji je u nacističkom rukovodstvu bio zadužen za saradnju sa sličnim pokretima u Evropi. Iako politički marginalan – na izborima 1935. i 1938. osvojio je po jedan odsto glasova – „Zbor” je bio poznat po javno ispoljavanom fizičkom nasilju.

„Od Portugalije do Rumunije toga doba, da ne pominjemo Nemačku ili Italiju, odlika takvih pokreta je bilo i formiranje partijskih divizija, pod firmom obezbeđivanja stranačkih aktivnosti i prostora. Ali, to su često bili batinaški odredi koji su progonili političke protivnike, pa i novinare. Omladina ’Zbora’ se na univerzitetima sukobljavala sa demokratski ili levičarski orijentisanim studentima, pri čemu je bilo i fatalnih slučajeva”, napominje Bjelajac.

Posle jednog takvog sukoba 1940. godine, vlada će zabraniti „Zbor”, koji će se reaktivirati već iduće godine, s početkom nemačke okupacije. Te iste 1941, Ljotić pokreće novine „Naša borba”, predlaže Milana Nedića, inače svog rođaka, za predsednika kvislinške vlade i osniva Srpski dobrovoljački korpus. Pod faktičkom komandom Nemaca, SDK deluje do kraja rata, bez Ljotićevog neposrednog učešća u dejstvima.

„Ljotić je bio kvisling i kolaboracionista prvog reda, ideološki lojalan saradnik, pa i vernik tog ’novog poretka’ do poslednjeg dana. I Nedić nikad nije imao takav ugled, status i poverenje kod Nemaca”, navodi Bjelajac.

O tome svedoče navodi nemačke komande u Srbiji iz 1943. godine o „uskoj saradnji SDK s divizijama Vermahta”, pri čemu se „Zbor” opisuje kao „nacionalsocijalistička partija”. S delom SDK, Ljotić 1944. beži u Sloveniju da bi ujedinio ostatke poraženih snaga, ali gine u saobraćajnoj nesreći u aprilu 1945. godine kod Ajdovščine, posle čega je sahranjen u Gorici.

Zbog svega ovoga, Dejan Ristić smatra da je upotreba pojmova iz tridesetih godina prošlog veka i Drugog svetskog rata u savremenom političkom kontekstu ruganje žrtvama nacizma i fašizma uz zloupotrebu pojmova.

„Istoriju ne treba zloupotrebljavati, jer je ta učiteljica života posebno stroga prema ponavljačima”, zaključuje Ristić.

Autor: DIMITRIJE BUKVIĆ

Izvor: POLITIKA

Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top