Greh velikog Ive

Problem velikog dela sarajevske kulturne i političke elite sa Ivom Andrićem je u činjenici da mnogi od njih kao da su pobegli iz neke Andrićeve priče

Na promociji knjige „Andrićevstvo“ bosanskog akademika Rusmira Mahmutćehajića, održanoj ovih dana u Mostaru, bošnjački intelektualci uporedili su Ivu Andrića s Hitlerom. Zašto? Zbog toga što je Andrić, tvrde profesori i akademici, u svim svojim delima muslimane Bosne i Hercegovine predstavio na ružan, gotovo ponižavajući način. Kažu, stvorio je stereotip koji se koristi u Bosni, njoj susednim zemljama, celoj Evropi, a taj stereotip, naglašeno je u Mostaru, izuzetno je štetan po Bošnjake, muslimane.

Nije ovo prvi put da muslimani Bosne i Hercegovine, njihovi najumniji ljudi, bar ih tako predstavlja sarajevska javnost, imaju problem sa Ivom Andrićem, da tu muku javno ispoljavaju.

Davno je Muhamed Tunjo Filipović, najveće ime savremene bošnjačke kulturne i intelektualne elite, napisao da je doktorska disertacija Ive Andrića („Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine“) odbranjena 1924. godine na Univerzitetu u Gracu, nanela više zla Bosni nego sve osvajačke vojske koje su kroz nju prolazile. Ta disertacija, naravno, spomenuta je i u Mostaru.

Otkud nesporazum bosanskih muslimana s Andrićem? Kakav je to greh veliki pisac počinio pa da mu nekada Muslimani, danas Bošnjaci ne mogu halaliti?

Andrić je gustim, savršenim pripovedanjem popunio onu prazninu koja je dugo zjapila nakon što su u njoj izbledela guslarska predanja, mitovi i neposredna svedočenja bosansko-hercegovačkih Srba o zulumu koji je hrišćanski svet, u ogromnoj većini pravoslavni, trpeo od turske vlasti po varošima i kasabama, selima i svugde gde beše onih koji se nisu poklonili Alahu. Andrićevo delo ne dozvoljava ni zaborav niti relativizaciju onoga što se vekovima odigravalo u Bosni, nakon što je sredinom 15. veka kopito konja turskog vojnika prvi put dodirnulo tlo Bosne.

I još nešto, dvadeset i više godina u političkom i kulturnom životu Bošnjaka, u sarajevskoj eliti, uvek je bilo i danas ima, likova koji kao da su pobegli iz nekog Andrićevog romana ili pripovetke. U tome se, uz ostalo, i ogleda genijalnost velikog pisca. Andrić je davno video ono što mi u Bosni gledamo od vremena „Dejtona“: bahatost, begovsku nadmenost i svojatanje Bosne i Hercegovine od strane muslimana. Taj osećaj superiornosti, izgrađen na pravu jačeg i nametnutoj dominaciji jednog načina ispovedanja vere, vreme i događaji nisu iskorenili, naprotiv, pojačali su ga.

Kad god čitaju Andrića, ovi što ga danas napadaju i osuđuju pronađu u njegovim delima sebe. Otuda njihova muka.

Izvor: NOVOSTI

Vezane vijesti: Ratko Dmitrović