Grajf, Srbi i sećanje na genocid

Niko nema pravo da sakrije istinu o genocidu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj u toku Drugog svetskog rata ako zaista brinemo o budućnosti sopstvenog naroda, kako se košmari prošlosti ne bi ponovo oblikovali kao sudbinska realnost. Hvala gospodinu Gideonu Grajfu koji nas je na to podsetio.

Gospodin Gideon Grajf, znameniti izraelski istoričar (rođen 1951. godine, u Tel Avivu), koji se većim delom svoje istraživačke delatnosti bavio pitanjem nacističkog uništenja jevrejskog naroda u Drugom svetskom ratu, dao je važan naučni doprinos u proučavanju nemačkog koncentracionog logora Aušvic-Birkenau. Sticajem okolnosti, kao već afirmisan stručnjak, upoznao se sa sistemom logora Jasenovac gde je vršena fizička eliminacija Srba, Jevreja i Roma, u Nezavisnoj državi Hrvatskoj, u periodu 1941-1945.

Rezultat njegovog rada predstavljen je u tri knjige, od kojih je najvažnija Jasenovac, Aušvic Balkana (2018), gde je naglašen individualizovan odnos dželata i žrtava, sa sadističkim iživljavanjem i ubijanjem ljudi, na 57 načina. Hrvatski nacisti (ustaše) su ubijali ljude korišćenjem noževa, sekira, maljeva, testera, specijalno konstruisanog noža („srbosek“), žive ih kuvali u kazanima ili spaljivali u pećima, tokom višesatnih orgija užasa.

Za razliku od ustaša, nemački nacisti su primenjivali depersonalizovan, industrijski način ubijanja, u kome se težilo da se što više  žrtava usmrti u što kraćem vremenu, korišćenjem gasa ili streljanjem. Ustaše su organizovale i takmičenja u brzini likvidacije, pa je izvesni Petar Brzica (student prava, član katoličke organizacije „Križari“), za jedan dan ubio više od 1.360 Srba. Posebno su jezive bile likvidacije dece, čak i beba, klanjem, razbijanjem glave o zid ili izgladnjivanjem.

Rezolucija i sećanje

Profesora Grajfa sam upoznao na promociji knjige o Samudaripenu (genocid nad Romima), koju je napisao njegov prijatelj, pokojni profesor Dragoljub Acković, istaknuti predstavnik romske zajednice u Srbiji. Dugo smo razgovarali o problematici genocida i pokušajima da se istina prikrije ili umanje razmere zločina. Profesor Grajf je sa čuđenjem konstatovao da pojedini ministri u Vladi Republike Srbije, čak i predstavnici Srpske pravoslavne crkve, koja je teško stradala od ustaša, govore o svega 88.000 žrtava, navodno, jer je toliko imena zabeleženo.

Poznato je da su sve hrvatske oružane formacije (ustaše, domobrani, redarstvo), ali i brojni „entuzijastični“ pojedinci, sistematično spaljivali matične opštinske i crkvene knjige u naseljima gde su živeli Srbi, kako bi se onemogućila poimenična identifikacija ubijenih ljudi. Profesor Grajf je imao komentar da bi smanjivanje broja jevrejskih žrtava u Izraelu bilo veoma oštro sankcionisano.

Bilo mi je teško da mu objasnim zašto je u skupštini Srbije barem tri puta bila podneta Deklaracija o genocidu nad Srbima, Romima i Jevrejima, koja nikada nije usvojena, zbog protivljenja predsednika Srbije, Aleksandra Vučića, navodno, zbog mogućih problema u odnosima sa Hrvatskom. Pri tome, Aleksandar Vučić nije razumeo da to nema veze sa njegovim ličnim odnosom prema Hrvatima, niti je upereno protiv hrvatskog naroda.

Deklaracija predstavlja izraz poštovanja i živog sećanja na stotine hiljada ljudi koji su ubijeni samo zato što su pravoslavni Srbi, Romi ili Jevreji. Uzgred, sličnu Deklaraciju su usvojile skupštine Crne Gore (2024) i Republike Srpske (2015).

Kolebljivo ponašanje srpskog predsednika ohrabrilo je hrvatski istorijski revizionizam usmeren na negiranje genocida, tako da su se brzo oglasili opskurni pojedinci poput izvesnog Stjepana Loza, sa knjigom Ideologija i propaganda velikosrpskog genocida nad Hrvatima – projekt: Homogena Srbija (2018), koji negira ubilačku ideologiju i praksu nad Srbima u NDH. Oktobra 2025. godine, izvesni Igor Vukić predstavio je knjigu Povijest brojeva o Jasenovcu (2024), promovišući stav o logoru smrti kao edukativnoj radionici i mestu za zanatsku obuku, gde su se dobrovoljno javljali Srbi iz čitave Nezavisne države Hrvatske, što predstavlja, pored pokušaja lažiranja istorijske istine, i gest ruganja srpskom narodu i sramotno ponižavanje žrtava.

Profesor Grajf je imao komentar da bi smanjivanje broja jevrejskih žrtava u Izraelu bilo veoma oštro sankcionisano

Veliki pesnik Jovan Dučić (1871-1943), saznavši za razmere srbocida (genocida nad Srbima), napisao je: „Hrvati su najhrabriji narod na svetu, ne zato što se nikoga ne boje, već zato što se ničega ne stide“. Koliko je aktuelna njegova opservacija, posle više od 85 godina, jasno ilustruje činjenica da je pevač Marko Perković-Tompson, na koncertu u Zagrebu okupio, jula 2025. godine, više od 500.000 ljudi, koji su zajedno sa njim pevali pesme u kojima se slavi ubijanje Srba.

Hrvatsko društvo nikada nije prošlo kroz proces deustašizacije, ekvivalent procesu denacifikacije, koji je sproveden u Nemačkoj posle Drugog svetskog rata, što je stvorilo šizofrene obrasce ponašanja u javnom i privatnom životu, gde se umesto suočavanja sa zločinom, on jednostavno negira i zataškava. Indikatori mentalnog stanja Hrvata jesu obavezno izvođenje pesama pomenutog Tompsona, kao prilikom svečanog dočeka rukometne reprezentacije (početkom februara 2026. godine) ili euforično, horsko pevanje, na privatnim zabavama i okupljanjima u Slavoniji (deo Hrvatske, etnički očišćen od Srba): „Od Lipika do Pakraca nema više pravoslavca“.

Zavera ćutanja

Nažalost, Hrvati koji su jezički i etnički veoma bliski Srbima, počinili su jedan od najstrašnijih genocida u istoriji čovečanstva, upravo nad svojim komšijama, kolegama, često rođacima i kumovima. Hrvatski parlament je 1941. godine doneo rasne zakone koji su sankcionisali Srbe, Jevreje i Rome, zabranjivali ćirilično srpsko pismo, nametali oduzimanje imovine i dragocenosti, posle čega su ubijani istaknuti privrednici, intelektualci i vrhunski umetnici, među njima i jedan od najvećih srpskih slikara, Sava Šumanović (1896-1942).

Porušeno je na stotine pravoslavnih crkava, likvidirano je 219 sveštenika, a uz strašna mučenja i poniženja pogubljeni su i pojedini mitropoliti (Petar Zimonjić, Platon Jovanović, Sava Trlajić). Istovremeno, Katolička crkva u Hrvatskoj je vodila licemernu i dijaboličnu politiku prozelitizma, gde su desetine hiljada ljudi prevođeni u katolicizam kako bi sačuvali život, ali su i pored toga ritualno ubijani, što je bilo dobro poznato primasu hrvatskih katolika Alojziju Stepincu, kao i papi Piju XII, koji je hiljade ustaša primio i blagoslovio u Vatikanu.

Stotine katoličkih sveštenika su radili na pripremi, organizaciji i direktnom izvršenju masovnih ubistava. Najokrutniji upravnik logora Jasenovac bio je franjevac Miroslav Filipović, poznatiji kao fra Sotona, koji je dodao prezime Majstorović, za „majstorije“ u ubijanju srpskih beba i male dece.

Samo događaji u hercegovačkom selu Prebilovci (1941. godine, 826 žrtava) ili kod Starog Broda, na levoj obali reke Drine (1942. godine, više od 6.300 žrtava), gde su uglavnom poklani deca, žene i starci, predstavljaju činove odricanja od ljudskosti. Izveštaj italijanskog generala Alesandra Luzana, napisan posle ubilačke orgije u Prebilovcu, odiše zgražavanjem i nevericom, jer je zverstvo „…prevazišlo svako ludilo…“, a to se ponavljalo i na stotinama drugih stratišta širom NDH.

Posle završetka Drugog svetskog rata, komunističke vlasti, predvođene Hrvatom, Josipom Brozom Titom, uništile su najveći deo logorskog kompleksa Jasenovac, a zataškavanje genocida bilo je sprovođeno kroz ideološko-političku dogmu poznatu kao „bratstvo-jedinstvo“. Brojni pripadnici ustaškog pokreta i hrvatske genocidne države, jednostavno su promenili uniformu i priklonili se komunističkom pokretu. Pojedinci poput Antona Augustinčića (vajar), Vladimira Nazora (pesnik) i Miroslava Krleže (pisac), od lojalnih podanika Ante Pavelića, poglavnika NDH, postali su vatreni obožavaoci Josipa Broza Tita i ugledne ličnosti komunističke Jugoslavije.

Javna zavera ćutanja, negiranja i umanjivanja razmera genocidnih aktivnosti tokom Drugog svetskog rata, u Nezavisnoj državi Hrvatskoj, nalazi se u dubokoj koliziji sa izjavama, izveštajima i zapisima nacističkih i ustaških funkcionera.

Gleze fon Horstenau (1882-1946), general i predstavnik Vermahta u Zagrebu: „Ne treba zaboraviti da su izumitelji koncentracionih logora bili Britanci u Burskom ratu. No ta mesta užasa dosegla su vrhunac ovde u Hrvatskoj, pod Poglavnikom, kojeg smo mi postavili“. Herman Nojbaher, diplomata, čovek od poverenja Hitlera i Ribentropa (1893-1960): „Na osnovu izveštaja koji su stigli do mene, procenjujem da broj nevinih, nenaoružanih, zaklanih Srba iznosi oko 750.000“.

Vjekoslav Maks Luburić, komandant svih hrvatskih koncentracionih logora, tokom skupa u oktobru 1942., izjavio je: „Ovde u Jasenovcu smo poklali više Srba nego što je Osmansko carstvo bilo u stanju da učini tokom svoje okupacije Evrope“. Srpski lekar Srboljub Živanović (1933-2024) bio je predsednik jugoslovenske Komisije sudskih antropologa i paleopatologa, zajedno sa dvojicom kolega sa Univerziteta u Ljubljani, koja je obavila istraživanja masovnih grobnica na lokalitetu Donja Gradina, 1964. godine.

Prema njihovom izveštaju, koji komunističke vlasti nikada nisu javno objavile, u Jasenovcu je ubijeno više od 800.000 ljudi, najviše Srba (oko 730.000 hiljada), Roma (oko 80.000 hiljada) i Jevreja (oko 23.000 hiljade). Ubijeno je i nekoliko hiljada Hrvata i Slovenaca. Dr Živanović je zbog pretnji i pritisaka emigrirao u Afriku, a 1968. godine postaje profesor Medicinskog fakulteta Univerziteta u Londonu. Prilikom prvog dolaska u Jugoslaviju, 1989. godine, sticajem okolnosti je preživeo dva pokušaja ubistva, od nepoznatih počinilaca.

Ispunjen cilj?

Delovanje post-istine i zataškavanja genocida vidljivo je čak i kroz ponašanje i izjave pripadnika regionalne estrade, pa je tako popularna pevačica Nina Badrić pozdravila oslobađajuću presudu haškog suda hrvatskim generalima Anti Gotovini i Mladenu Markaču (2012), iz genocidne akcije „Oluja“, kada je proterano oko 250.000 a ubijeno više od 2.000 Srba, u završnom činu genocida koji je sprovođen tokom čitavog XX veka.

Čest gost Srbije, pevačica Jelena Rozga, nastupala je na proslavi „Oluje“ 2013. godine, a Željko Bebek, bivši pevač najpopularnije rok grupe bivše Jugoslavije („Bijelo dugme“), nastupao je sa pesnikom ubijanja Tompsonom, uz izjavu: „To je najveći događaj koji se dogodio u hrvatskoj istoriji! ‘Oluja’ je bila potpis na sve što je učinjeno za osamostaljenje i uspostavljanje nezavisne hrvatske države“.

„Ovde u Jasenovcu smo poklali više Srba nego što je Osmansko carstvo bilo u stanju da učini tokom svoje okupacije Evrope“, izjavio je Luburić 1942.

Veliki rok pesnik, Bob Dilan, je 2012. godine izjavio, u intervjuu za časopis Rolling Stoun, da „crnci mogu osetiti rasistu, baš kao što Jevreji mogu osetiti nacistu, a Srbi Hrvata”, što je izazvalo žučne komentare u hrvatskoj javnosti, posle čega je pokrenut sudski proces protiv urednika časopisa Majkla Birnbauma. Na suđenju u Parizu Bob Dilan je oslobođen svih optužbi a Birnbaum je izjavio: „Žao mi je što neke Hrvate moram podsetiti da su u Jasenovcu ubijene stotine hiljada Srba“.

U Srbiji je januara 2026. godine boravila delegacija Evropske unije, u kojoj su bili, između ostalih, dva Hrvata, Tonino Picula i Davor Ivo Štir, kao zvanični i nezvanični izvestilac Evropskog parlamenta za Srbiju. Njihove predistorije govore da je Tonino Picula glorifikovao „Oluju“, pozirajući sa automatskom puškom kao pripadnik hrvatske jedinice „Crne mambe“, poznate po brojnim ubistvima srpskih civila 1995. godine, dok je biografija Davora Štira bogata antisrpskim izjavama, što je donekle i „razumljivo“, imajući u vidu da mu je deda bio Ivan Štir, ustaški pukovnik i zamenik komandanta logora Jasenovac.

Dakle, kakvu poruku šalje Evropski parlament imenujući ovu dvojicu da izveštavaju o pristupanju Srbije Evropskoj uniji? Tompsonove pesme, stavovi Tonina Picule i Davora Štira, euforično horsko pevanje 500.000 posetilaca koncerta u Zagrebu, među kojima je veselo skakutala i katolička časna sestra Cecilija Tomić, uz izjavu „…došla sam da vidim koliko nas ima…“, nameću spoznaju da tako predstavljeno hrvatstvo nije izraz pripadanja određenom etnikumu već obična dijagnoza.

Prema popisu iz 1921. godine, na teritoriji današnje Hrvatske živelo je 764.901 Srba (22,2 odsto ukupne populacije). Ustavom Hrvatske iz 1990. godine, Srbima je ukinut status konstitutivnog naroda u Hrvatskoj. Prema popisu stanovništva 1991. godine, Srba je bilo 581.663 (12,2 odsto ukupne populacije), dok je prema popisu iz 2021. godine taj broj iznosio 123.892 Srba (3,20 odsto).

Dakle, ostvarile su se ambicije „otaca“ hrvatske nacije, od Ante Starčevića, Josipa Franka, Ante Pavelića, do Franje Tuđmana, koji su govorili o „srpskom psećem nakotu“, teoriji „tri trećine“ (trećinu pobiti, trećinu proterati, trećinu prevesti u katoličanstvo) i „srpskom remetilačkom faktoru“. Umesto lamentiranja nad tragičnom sudbinom srpskog naroda u Drugom svetskom ratu i patetičnih, dnevno-političkih izjava, vlasti u Republici Srbiji i Republici Srpskoj moraju da organizuju forenzička istraživanja još uvek postojećih masovnih grobnica na desnoj obali Save, koristeći metodologiju profesora Živanovića, uz upotrebu najmodernije tehnike i instrumenata, čime bi priča o broju žrtava dobila neoborivi legitimitet.

Srbi ne treba da se stide što su bili žrtve genocida, niti da izbegavaju priču o užasima koje su doživeli njihovi preci. Ćutnja o srbocidu, naslednicima krvnika stvara iluziju da su njihovi preci uradili pravu stvar, a potomke žrtava gura u kolektivnu melanholiju zaborava i potištenosti. Niko nema pravo da sakrije istinu o genocidu ako zaista brinemo o budućnosti sopstvenog naroda, kako se košmari prošlosti ne bi ponovo oblikovali kao sudbinska realnost. Hvala gospodinu Gideonu Grajfu koji nas je na to podsetio.

Autor je redovni profesor na Šumarskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Ekskluzivno za Novi Standard.

Uzvor: Novi Standard