Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (14) Herojska smrt Nika Vukčevića

Datum objave: nedelja, 19 marta, 2017
Veličina slova: A- A+

Teško je nabrojati sve strahote koje su činjene prilikom ugušenja ustanka. Narod je platio strašnu cenu bugarske okupacije. Uništena je mladost, kako bi se Srbi u korenu istrebili

Okupatorski vojnici vešaju Srbina
Okupatorski vojnici vešaju Srbina

Zločini bugarskog okupatora su, u stvari, materijalizacija smišljene strategije uništavanja jednog naroda zarad proširenja sopstvene teritorije. Činjenice to jasno pokazuju: od novembra 1915. godine do aprila 1916. godine, pobijeno je oko 500 intelektualaca i oko 3.000 ostalih žitelja samo u Vranjskom okrugu; u Dubokoj dolini, Dubravi, Stojkovoj šumi, Romanovačkom potoku, Zankovoj livadi, Radičevoj njivi, Kobračevoj reci, Kaliferu, Radićevoj bari, Vlaškom dolu i pored reke Vrele zaklano je ili streljano 3.000 ljudi, žena i dece; u zloglasnoj Arapovoj dolini, iznad Leskovca, marta i aprila 1917. godine, streljano je 1.250 žitelja leskovačkog, jablaničkog i vlasotinačkog sreza… Prema nepotpunim podacima okupatorska vojska, ugušujući ustanak, ubila je oko 35.000 Srba. Samo u ustaničkom području Toplice, Jablanice i Kosanice Bugari su ubili 20.000 ljudi, žena i dece.

Međunarodna anketna komisija za utvrđivanje bugarskih zločina, posle Prvog svetskog rata, prema nepotpunim istraživanjima do novembra 1918. godine, utvrdila je bilans ubijenih Srba, sprovođenja u delo plana Protogerov-Drvingov: 25.000 žrtava samo u srezovima prokupačkom, kuršumlijskom, dobričkom i jablaničkom.

Po anketi Arčibalda Rajsa leskovački srez je posle ugušivanja ustanka 1917. godine bio izložen masovnoj bugarskoj odmazdi: ubijeno 82 Leskovčana i oko 10.000 seljaka iz okoline, 4.500-5.000 interniranih i 1.500 mladića regrutovanih za fizičke radove (“recrutes comme recrues-ouvriers”). Samo u Jablanici Bugari su ubili 2.534 muškaraca, mahom ustanika, 380 žena i 226 dece, spalili gotovo sva sela sa 23.311 kuća i zgrada i internirali u Bugarsku oko 2.500 lica.

Prema izveštaju Anketnog odbora, kada se u Skupštini, posle rata, raspravljalo o ustanku u Toplici i Jablanici, izneseni su sledeći podaci: “najiše su stradali srezovi: dobrički 2.918, jablanički 1.911, prokupački 963, kosanički 1.306, kopaonički 343, vlasotinački 387, leskovački 717, pčinjski 472 lica. Pobijeno je i internirano 8.767 Srba. Od toga u Topličkom okrugu 3.907, Niškom 2.205 i Vranjskom okrugu 2.655 lica.”

Bugarski general Neresov naredio je najstrašnije represalije stanovništvu Kosaničkog sreza, jer su “došli iz Šumadije u Moravsku oblast i to su Srbi i Crnogorci”. Bugari su ubili 1.306 Srba sa područja Kosaničkog sreza. Sa zemljom su sravnjena sela Kuršumlijska Banja, Svinjišta, Rača, Dobri Do, Sekijača, Đake, Ivan Kula (90 ubijeno) i Lukovo. Spaljeno je 1.977 kuća i 7.330 poljoprivrednih i drugih objekata, a sva imovina opljačkana. U Kosaničkom srezu broj ubijenih po opštinama izgleda: kuršumlijska 296, račanska 277, banjska 257, grbovačka 182, ivankulska 90, žučka 81, lukovska 67 i dobrodolska 56, zatim u Svinjištu 44 i Đakama 45 ubijenih. Represalije su bile oličene u masovnim pokoljima, mučenjima, silovanjima i bestijalnim radnjama.

Broj ubijenih po opštinama u Leskovačkom srezu izgleda: u leskovačkoj 157, turekovačkoj 85, vučarskoj 23, strajkovačkoj 50, crkovničkoj 46, razgojanskoj 12, velikotrnjanskoj 27, brestovačkoj 30, guberevačkoj 10, manojlovačkoj 12, orašačkoj 59, pečenjevačkoj 48, i miroševačkoj ubijeno je dvoje Srba. Sa pomenutih teritorija Bugari su ubili 661 Srbina.

U Prokupačkom srezu Bugari su za vreme okupacije počinili nedela: ubili su iz puške 700 lica, batinama 156, na vešalima 71, živo spalili 31; silovali su 264 žene i devojke; spalili su 3.200 domova i drugih zgrada.

Na terenu Brusa: 17 spaljenih sela, najmanje 450 ubijenih lica različite starosti i pola, mnogo spaljenih i potpuno opljačkanih kuća, tri porušene crkve…

Američki novinar Vilijem Drajton u svojim istraživanjima navodi: “Marta 1917. Bugari su zapalili i potpuno sa zemljom sravnili selo Gajtan. Na jednoj gomili pobili oko 200 duša, najviše žena i dece. Ubijeno je 20 trudnih žena, a sledećeg jutra pored jedne žene nađeno je malo dete, koje je čudom ostalo živo, kako grčevito pokušava da sisa grudi svoje mrtve majke.”

Zvanični podaci kazuju da je u ustaničkom selu Gajtan ubijeno 539 ljudi, žena i dece. Čitave porodice su nestale. Iz familije Grubač pobijeno je 29; Božovića 27; Žugića 25; Đurovića 20; Jovovića 19; Kulića 21; itd. Najmlađa žrtva, Milena, iz familije Žugića, imala je samo dve godine. U porodici Banića poubijano je petoro dece, najmađi Sreten imao je samo godinu, a najstariji Mitar 25 godina. Niko nije bio pošteđen ni od familija Turovića, Tmušića, Kecojevića i dugih.

Gajtan je platio strašnu cenu nepoštovanja bugarske okupacije. Uništena je mladost, kako bi se Srbi u korenu istrebili, što naravno nije bio vojnički cilj, već rezultat smišljene politike genocida.

Jedan ustanik, skriven u Gajtan planini, piše poslednje pismo prijatelju i, duboko potresen tragičnom sudbinom svog naroda, navodi: “…Ruka mi drhti, a srce silno bije, jer se svuda po šumi čuje jauk i piska srpske nejači koja je ovamo k nama u zbegove pobegla…”

Narod topličkog, jablaničkog i kosaničkog kraja čvrst je i izdržljiv u svim teškoćama. Ostajao je uspravan i dostojanstven i kada se umiralo. Branili su svoj kućni prag i kada nije bilo izgleda da ga odbrane. Tako je uradio i starac Niko Vukčević iz sela Kare, ispod Pasjače.

Kada je video da se okolna sela puše od paljevine i da se bugarski vojnici primiču i njegovom selu, pozvao je ženu, predao joj svoj “džepni” sat, porodičnu relikviju koja se prenosila s kolena na koleno, i sa krajnjom odlučnošću rekao: “Evo ti sat, čuvaj ga za naša mlađa pokolenja. Ja odlazim zauvek. Da gledam kako Bugari siluju i pljačkaju ne mogu, a da ih sprečim takođe ne mogu. Zato idem da poginem!”

Niko Vukčević se onda hitro okrenuo, skinuo svoju “kokinku” sa zida i uputio se na brdo ispred sela. Kada je naišla bugarska kolona, dočekao ih je rečima: “Nećete u selo preko živog Nika Vukčevića!” Ubio je jednog i ranio drugog vojnika, pre nego što je i sam pao izrešetan. Iznad glave Bugari su mu zabili pušku. I danas se to mesto zove “Nikov grob”.

Teško je nabrojati sve strahote koje su činjene prilikom ugušenja ustanka. Strašne bestijalije činili su i Bugari i Austrijanci. Recimo, major Farkaš je u Gornjoj Toplici za samo jedan dan postreljao 100 seljaka, tvrdeći da su četnici. U jednom austrijskom izveštaju se kaže: ” … Pored onih koji su poginuli u borbi, naše trupe su streljale 600 ljudi…”

SADIZAM OKUPATORSKIH VOJNIKA

O Bugarskim zločinima u tom kraju u izveštaju međunarodne komisije za ispitivanje zločina piše: “Ovde nisu samo ubijani ljudi i žene, već su vršeni svi vidovi mučenja i sprovedeni oblici sadizma, kao što su: nabijanje na kolac, što su izmislili Turci, ubijanje natenane spaljivanjem na ljudožderski način, silovanje majke u prisustvu kćeri ili kćeri u prisustvu majke, predaja žena na blud sa psima, sakaćenje polnih organa, itd”. Ovaj dokument potpisali su Francuz A. Bonasje i engleski pukovnik H. B. Mejn.

Autor: Novica Pešić

Sutra: Četnički odredi nastavljaju borbu

Izvor: NOVOSTI

Vezane vijesti:

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (1) Ratni planovi za osvajanje Srbije 

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (2) Okupatori su hapsili i streljali

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (3) Poziv na totalno istrebljenje Srba

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (4) Srpsko stratište u Dubokoj dolini

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (5) Pljačke, zlostavljanja, silovanja…

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (6) Formiranje prvih četničkih odreda

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (7) Dolazak crnogorskih četnika

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (8) Nemoć okupatora pred ustanicima

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (9) Život brži od ustaničkih vođa

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (10) Narod je klicao – „Srećna sloboda“

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (11) Širenje srpske ustaničke države

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (12) Okupator kreće u gušenje ustanka

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (13) Užasni i krvavi zločini okupatora

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (15) Četnički odredi nastavljaju borbu

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (16) Delegacija ustanika kreće u Solun

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (17) Gorela su čitava srpska sela

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (18) Otpor posustaje, počinje izdaja

Feljton: Toplički ustanak 1917. godine (19) Stigla je sloboda za napaćene Srbe




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top