Serbian
Armenian
Croatian
Dutch
English
French
German
Greek
Hebrew
Hungarian
Italian
Norwegian
Polish
Russian
Slovenian
SpanishO knjizi Jelene Kovačević, Stradanje, UG „Jadovno 1941.“, Banja Luka, 2021.
Kada se pred čitaocem nađe jedno pjesničko ostvarenje ono se uvijek nudi kao izazov i za čitanje, i za tumačenje.
Pogotovo je to izazov kada se pred vama nađe pjesnička zbirka inspirisana stradanjem jednog u istorijskom kontekstu u kontinuitetu napaćenog naroda kao što su Srbi. Ta poezija stradanja i patnje je uvijek poetsko svjedočenje o stradanju i patnji ne samo u logorima smrti u toku dva globalna rata u 20. vijeku, nego i u građanskom ratu s kraja dvadesetog vijeka.
I to legitimno poetsko svjedočenje ima svoju realnu, stvarnu i opštepoznatu podlogu, a onda i poetsko-simboličku nadgradnju koja taj bol stradalih podiže na univerzalni poetsko-simbolički nivo što samoj poetskoj priči daje jedan uzvišeni ton.
Ali, kada pred sobom imate knjigu u kojoj nisu samo poetska svjedočenja dubokosvjesnog pjesnika, nego i istorijski zapisi, ta realna i čvrsta dokumenta o stratištima i stradanjima na raznim lokalitetima, onda pred sobom imate poetsko-istorijsku, ili istorijsko-poetsku čitanku koja je svakako više i od istorije, i od poezije. E takva jedna knjiga se nedavno, kao potpuno nova umjetničko-dokumentarna forma, pojavila kod nas i na sebe skrenula nesumnjivu pažnju.
Riječ je o knjizi STRADANjE čiji je autor Jelena Kovačević, a knjigu je izdalo UG „Jadovno 1941.“ Banja Luka.
Ova poetsko-istorijska čitanka u formalnom smislu ima kolažnu strukturu, a čine je 29 dokumentarnih tekstova, istorijskih izvora prvog reda i 41 pjesma. Recenzenti knjige su mr Borivoj Rašuo i Radinko Krulanović, a predgovor je sačinila prof. dr Mira Radojević.
Kada je riječ o dokumentarnoj građi, odnosno o istorijskim izvorima koji su uvršteni u ovu knjigu riječ je o sljedećim dokumentima: Pokolj na Grabovačkoj poljani, Petrinja, jul 1941 (dva teksta) ; Sjećanje Milka Rifera na stradanje u Jasenovcu (dva teksta); Stradanje u Jajcu i Jezeru; Stradanje Srba u selu Šušnjaru (Glina); Pokolj u crkvi Rođenja Presvete Bogorodice u Glini; Logor Slano na ostrvu Pagu; Pokolj u selu Kotorani (Dvor); Smrt Ane Vilić i njeno petoro dece 1944. godine; Vađenje leševa Srba iz jame kod sela Pridvorci (Trebinje); Pokolj u Miloševićima i Starom Brodu (Rogatica); Zločini katoličkih sveštenika na teritoriji NDH; Stradanje Smilje Tubić i Bose Smiljanić; Povratak u selo Prebilovci; Za vreme pokolja u avgustu 1941. godine u Donjem Kladaru; Pokrštavanje (1941. godine) i odvođenje u logor Jasenovac (1942. godine) Srba iz sela Ivanjski Bok, Crkveni Bok i Strmen (Sunja); Pokolj u pravoslavnoj crkvi u Drakseniću; Ubistvo osmorice Srba u Bjeloj Gori (Trebinje); Stradanje Srba iz Jajca u selu Podmilačje; Stradanje sveštenika Đorđa Bogića; Ubistvo Milice Mihić u selu Poplatu (Stolac); Izjava Mitre Milić (Rođene Rogan) o stradanju porodice Rogan od strane ustaša; Zverstvo gimnazijalca Davida Prše nad starcem iz sela Hrgarda (Bihać), jul 1941. godine; Zločini ustaša u Glamoču i Crkvenom Boku 1941. godine; Stradanje stanovništva sela Prebilovci; Streljanje 12-oro Srba na železničkom mostu nad rekom Lašvom i Zločin ustaša u selu Miloševo (Bosanska Gradiška).
Dokumenti su u knjizi raspoređeni tako da prate poetske slike pjesnikinje Kovačević, ili još bolje rečeno tako da pjesničke slike stradanja i patnje prate određenu dokumentarnu građu koja i sadržajem, i eksplicitnim poetskim govorom daje kompletnu i realnu, dakle, konkretnu sliku stradanja Srba, a onda i poetsku, univerzalnu i svevremenu sliku bola.
Iz navedene dokumentarne građe jasno se vidi da su mjesta stradanja Srba bila u cjelini premrežila NDH i da je metodologija zločina i mučenja na svim mjestima bila po suštini identična.
Istorijska drama, igra reaalnog života i realne smrti daje jednu dimenziju srpskog stradanija. Onu realnu, činjeničnu, faktografsku. A poetske slike Jelene Kovačević daju drugu, onu ljudsku, emocionalnu, psihološku dramu, dramu strepnje koja proizilazi iz slika nadolazeće smrti i duševne borbe na granici između zla i tame s jedne strane i patničke sudbine kompatibilne s ljudskim bolom na granici između smrti i života.
U toj grozomornoj igri bola, strepnje, smrti, dželata i života javljaju se i jedini mogući oslonci koji su suštinski izlaz i za običnog smrtnika i za pjesnika, a ti oslonci su religijski simboli života vječnog koji dolazi nakon smrti, jer vaskrsenja ne biva bez smrti. Zbog toga su u poeziji Jelene Kovačević prisutni motivi koji korespondiraju sa naslovima pjesama: Pokrst, Blaženi su žedni, Molitva pred kosidbu, Ispovest, U crkvi, Da bude volja Tvoja, Pričest, Sveštenikova molitva i slično.
Ali, najuzvišeniji i najbolniji je motiv majke koji se snažno manifestuje u poetskoj drami u pjesmama Priče majki iz Prebilovaca, Pred Drinom Majka, Majka, Muk Majke nad vodom, a onda i ne slučajno najuzvišeniji motiv u prvoj pjesmi Sa Majkom gdje se naša obična, mučenička srpska majka dželatovim psihopatološkim nagonom izmučena uzdiže prema nebu i formalno, i suštinski, a onda i simbolički izjednačuje sa Majkom svih majki, sa Majkom Božjom.
Uz iskrenu preporuku svim ljubiteljima poezije da ovu knjigu čitaju mi tom slikom Make Božje i završavamo ovaj mali osvrt na knjigu Jelene Kovačević očekujući da će njena poetska molitva doprijeti i na suštinskom, i na simboličkom planu do žrtava i do našeg sjećanja na njih koji ostaše na putu Hristovom u sve vijekove vijekova.
Pružam ti ruku,
uzimaš je i u svoju zatvaraš.
Blaga, koliko snage u tvojoj blagosti ima,
povedi me Majko, putem tvoga Sina.
Knjigu možete naručiti putem mejla: [email protected]
Vezane vijesti:
Jelena Kovačević: Stradanje | Jadovno 1941. – KULTURA …
Dejan Bulatović: Stradanje ili Pesme koje trpe bol | Jadovno …
Jelena Kovačević: Stradanje | Jadovno 1941.
Jelena Kovačević: Mrak iz sokolskog doma | Jadovno 1941.
