Sa Pacifika na Drinu

Datum objave: subota, 6 maja, 2017
Veličina slova: A- A+

Izveštavajući o čuvenoj bici između srpske i austrougarske vojske na Mačkovom kamenu, na planini Jagodnja pored Drine, „Politika” je u broju od 21. avgusta 1914. (po starom kalendaru) na prvoj strani objavila vest: „ČEDA PAVIĆ – Još jedna žrtva”.

Zaboravljeni književnik i junak Čedomir Pavić (Fotodokumentacija "Politike")
Zaboravljeni književnik i junak Čedomir Pavić
(Fotodokumentacija “Politike”)

Ko je bio taj, danas uglavnom zaboravljen, čovek čiju je pogibiju tadašnja redakcija ovog lista izdvojila kao posebnu, među oko 800 pripadnika Prve srpske armije koji su, u sukobu sa Šestom austrougarskom armijom, tamo ostavili svoje živote?

Reč je o neobičnoj i po mnogo čemu izuzetnoj ličnosti, književniku i novinaru, koji je bio već uspešno započeo svoj život u Americi, u koju se kao politički emigrant sklonio 1904, ne bi li se spasao optužbi da jednim stihom („Pod poetskom krinkom jedan despot grubi!) vređa crnogorskog kneza Nikolu.

Rođen je 1882. u Šavniku, u imućnoj trgovačkoj porodici. Gimnaziju je učio u Prvoj muškoj u Beogradu, a potom je upisao književnost na beogradskom Filozofskom fakultetu, gde je u književnoj družini „Zora” čitao svoje pesme. Već 1903. godine u Beogradu objavljuje svoju prvu zbirku pod naslovom „Prva knjiga pjesama”.

Pobegavši u Ameriku, iz Njujorka, gde je prvo prispeo, prelazi u Pitsburg gde radi kao saradnik u redakciji lista „Amerikanski Srbobran”, kome 1907. postaje i urednik. Zatim 1909. odlazi u San Francisko. Tu uređuje glavni srpski list „Srpski glasnik” i upisuje jedan od najboljih američkih univerziteta Berkli u Oklandu.

Taj mirni život u Oklandu i San Francisku nije dugo trajao. Već 1912, po izbijanju Prvog balkanskog rata, Pavić se sa grupom od 120 dobrovoljaca, Crnogoraca i Srba iz SAD, odaziva pozivu domovine. Dolazi  u Crnu Goru i kao borac učestvuje u bitkama kod Skadra i Taraboša tokom 1912–1913. Za razliku od dobrovoljaca Grka kojima je država platila putne troškove i uniforme, srpski dobrovoljci iz Amerike doputovali su u Crnu Goru o svom trošku.

Pored brojnih novinskih izveštaja o balkanskim ratovima za listove u SAD, Pavić je, u San Francisku 1913. na 179 strana, objavio i knjigu „S Pacifika na skadarsko blato”, retko svedočanstvo jednog dobrovoljca iz SAD u ovim ratovima.

Kad su borbe okončane, 1913. dolazi u Beograd, gde nastavlja studije na Filozofskom fakultetu. Kada je izbio Prvi svetski rat, Pavić se prijavljuje Dobrovoljačkom odredu vojvode Vojislava Voje Tankosića, sa kojim je bio drug još u gimnaziji u Beogradu.

Poginuo je na Mačkovom kamenu 16. avgusta 1914. Njegovo ime urezano je u spomen-ploču poginulih studenata i profesora Filozofskog fakulteta u Beogradu (Kapetan-Mišino zdanje), a nalazi se i na ploči zajedničke grobnice srpskih vojnika poginulih na Ceru.

Njegovo književno delo prave ocene dobilo je tek posthumno. Poznati profesor i istoričar književnost dr Miodrag Popović (poznat inače po svojoj analizi kosovskog mita „Vidovdan i časni krst”) ocenio je da se Pavić u poeziji „na svoj način prvi u nas kretao putem modernizma… Kao poetska prethodnica ekspresionizma, Pavić će se kod nas javiti pre Rastka Petrovića, Stanislava Vinavera i Miloša Crnjanskog”. („Politika”, 5. april 2003).

Nesumnjivo najbolji poznavalac književnog opusa Čedomira Pavića je prof. dr Krinka Vidaković Petrov, koja je u svojoj drugoj knjizi o Srbima u Americi: „Od Balkana do Tihog okeana – kultura i književnost srpskih iseljenika u SAD”, obradila njegovu društvenu i književnu delatnost kao i njegov životopis.

Knjigu „S Pacifika na skadarsko blato”, prošle godine je objavila Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori. Priređivači su dr Krinka Vidaković Petrov, Tomaš Ćorović i autor ovog teksta, što je samo skromni doprinos da se književnik i heroj Čedomir Pavić otrgne od neopravdanog zaborava dugog sto godina.

Autor: Prof. dr Đorđe N. Lopičić

Izvor: POLITIKA

Vezane vijesti:

Fudbal na Vaskrs na Solunskom frontu

Vitezovi srpskog neba

Toplica – vek posle




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top