Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

Zašto samo Srbija ima Sandžak

Datum objave: sreda, 23 decembra, 2015
Veličina slova: A- A+
Čajdžinica u Novom Pazaru (Foto Beta/AP)
Čajdžinica u Novom Pazaru (Foto Beta/AP)

Ljiljana Čolić

Područje Starog Rasa, središte srednjovekovne srpske države i kolevka srpske kulture i duhovnosti, tokom osmanske uprave postalo je centralna oblast druge vere i civilizacije koja je ovom predelu dala novo ime – prvo formalno, kao Novopazarski sandžak zatim kolokvijalno samo Sandžak, a sada čak sa težnjom da ovaj naziv preraste u zvanično teritorijalno određenje na putu ka autonomiji ove oblasti i daljim aspiracijama (ne daj bože, ka otcepljenju).

Postavlja se logično pitanje: po čemu se Novopazarski sandžak izdvaja od drugih administrativno-teritorijalnih jedinica istog zajedničkog imena koje su postojale u našim krajevima i uopšte, i kako je došlo do toga da opšti naziv sandžak (osnovno značenje: zastava; oblast pod upravom sandžakbega), kojih je ukupno na teritoriji osmanske države bilo između 150 i 400 (broj je tokom vremena varirao) samo u Srbiji nominalno opstane kao toponim?!

Svakako nećemo pogrešiti ako kažemo da iza toga stoji tradicionalna srpska neopreznost i lakomislenost, a pre svega nacionalna neodgovornost.

Doduše, sa istoriografske tačke gledišta, ako pogledamo nazive svih sandžaka koji su postojali na teritoriji današnje Srbije, pa i nekadašnje Jugoslavije, videćemo da oni kao osnovno određenje nose imena srpskih prestonih gradova – Prizrenski; Skopski; Niški; Pećki; Kruševački; Smederevski…

Za razliku od njih, umesto starog Rasa i Trgovišta, centralnu tačku nekadašnjeg Novopazarskog sandžaka, iako takođe baštinika autohtonog srpskog prostora, čini grad Novi Pazar, koji je osnovao Isa-beg Ishaković, jedan od najvećih turskih vojskovođa u 15. veku.

Poznata je stvar da je srednjovekovna paška država bila značajna tranzitna oblast za dubrovačke trgovce i da je u vreme prodora Turaka, u Trgovištu postojala dubrovačka kolonija. Osnivanjem Novog Pazara na ušću Jošanice u Rašku, a na lokalitetu koji je ranije bio naseljen, ali bez posebno naglašene važnosti, Osmanlije su prodrle u samo srce nekadašnje srpske države. Ubrzo je Trgovište koje su Turci prozvali Eski Pazar – Stari Pazar počelo da zamire, dok je dobro odabran strateški položaj Novog Pazara, u kombinaciji sa zamahom zanatske privrede, doprineo njegovom razvoju i naseljavanju.

Dakle, pojam sandžaka kao institucije osvajačke osmanske vlasti stupa u naš etnički i državni prostor praktično istovremeno sa osnivanjem Novog Pazara. Doduše, sam Novapazarski sandžak formiran je tek 1790, a tokom postojanja, u procesu administrativnih reorganizacija turske carevine, do 1902. godine kada je konačno trajno ukinut, tri puta je bivao rasformiran i ponovo uspostavljan. To praktično znači da mimo njegovog aktivnog i funkcionalnog života, danas beleži duže virtuelno trajanje u našem verbalnom svetu.

Dok su se oblasti ostalih sandžaka po njihovom nestanku sa istorijske scene i kraju osmanske uprave, jednostavnim izostavljanjem odrednice sandžak, vratili svojim prvobitnim nazivima, Novopazarski sandžak bez ikakve asocijativne kopče i povezanosti sa ranijom srpskom srednjovekovnom mesnom nomenklaturom ostao u našoj upotrebi samo kao „Sandžak”.

Međutim, za ovaj fenomen može se naći i lingvistički razlog, jer imenica sandžak svojim fonetskim karakteristikama nimalo ne odudara od uobičajenog glasovnog sklopa izvornih srpskih reči. Štaviše, iz korpusa takozvanih mesnih imenica u srpskom jeziku, valja se setiti onih koje se takođe završavaju nastavkom – ak. Na primer: vrbak, voćnjak, malinjak, travnjak, plićak, ružičnjak, pašnjak, maslinjak, Košutnjak, Laćarak, a da ne govorimo i o drugim izvedenim imenicama (dešnjak, veseljak, dimnjak, čudak…). Naravno, tu su i turcizmi: čardak, basamak i dr.

Kao što se može videti, sam kraj reči koji u suštini predstavlja i njeno najupečatljivije obličje, istovetan je kod imenice sandžak kao kod nabrojanih srpskih, ali i turskih imenica odomaćenih u našem jeziku. Ukoliko bi se nekom strancu koji nema nikakve predstave o srpskom jeziku, dao spisak svih gore navedenih reči, uključujući i sandžak i postavilo pitanje da li neka od njih odudara od ostalih, lako bi se moglo desiti da odgovor bude: ne.

Dakle, za upotrebu turske imenice sandžak kao toponima, što je pojava bez presedana na teritoriji ukupnog nekadašnjeg Osmanskog carstva, a što neki sada zdušno žele da kapitalizuju, može se naći razlog, ali ne i opravdanje.

Naša je obaveza da se odupremo neodgovornoj inerciji i kolevci srpske državotvorne tradicije i duhovnosti u potpunosti vratimo njeno jedino izvorno određenje – raška oblast ili Raški okrug, kako se u administrativnom smislu danas naziva.

Dok drugi bez ikakvog istorijsko-činjeničnog uporišta svojataju ono što je naše, mi samo treba da poštujemo i pamtimo svoje.

Redovni profesor Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu

 

Izvor: POLITIKA

 




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top