Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

Uzroci proglašavanja i priznavanja crnogorskog jezika

Datum objave: nedelja, 18 februara, 2018
Veličina slova: A- A+

Povodom evroatlanskog dodjeljivanja Crnoj Gori međunarodnog koda za crnogorski jezik u okviru ISO međunarodnog standarda. 

SRPSKI  JEZIK U CRNOJ GORI PRIJE I POSLIJE JUGOSLAVIJE

Pitanje srpskog jezika u Crnoj Gori danas je političko pitanje u onolikoj mjeri koliko je to bilo i prije sto godina u uspostavljanju jugoslovenske jezičke politike Kraljevine Srba, Hrvata i Sloveneca, kasnije Kralje -vine Jugoslavije – `troimenog jezika i naroda`. Istoričarima i filolo- zima je poznato da jugoslovenski jezički projekat nema istorijskog polazišta u istoriji Crne Gore do formiranja Jugoslavije. I u stogodi- šnjem periodu Jugoslavije, kada je srpski jezik zvanično bio zaveden nazivom `srpskohrvatski`, u Crnoj Gori je u narodu imenovan srpski jezik. Prije prisajedinjenja Kraljevine Crne Gore Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca službeni jezik u Crnoj Gori je bio srpski, a pismo ćirilica. U Zakonu o Narodnijem školama Kraljevine Crne Gore, štampanom na Cetinju u kraljevskoj državnoj štampariji, 1911. godine, piše: `Član 1. Zadatak je narodnijema školama, da vaspitavaju djecu u narodnom i religijskom duhu i da ih spremaju za građanski život, a naročito da šire prosvjetu i srpsku pismenost u narodu.`Istim zakonom se u drugim članovima naznačava da djeca ne mogu pohađati strane škole na drugim jezicima dok ne završe školu na srpskom. Bitno je navesti da u trećem poglavlju `Nastava` pod članom 26. piše: »U osnovnoj školi uče se ovi predmeti: 1.,nauka hrišćanska; 2., srpska istorija; 3., srpski jezik;4., crkveno-slovensko čitanje; … «

Danas, da bismo shvatili pitanje `crnogorskog` i srpskog jezika u Crnoj Gori moramo sagledavati pitanje srpskog jezika u istorijskom procesu stogodišnjeg jugoslovenskog političkog jezičkog programa. Ali, i ukupnog austroslavističkog kreiranja jugoslovenske jezičke politike od početka 19.vijeka, od osnivanja Jugoslovenske akademije u Zagrebu, “azbukotresa“  Sava Mrkalja, Kopitar-Karadžićeve reforme srpskog jezika i pravopisa, Bečkog književnog dogovora, Daničićevog dvoimenovanja srpskog jezika u `hrvatski ili srpski`, do Novosadskog sporazuma o nazivu zajedničkog jezika kao vrhunca jugoslovenskih jezičkih integracija, a potom preimenovanja srpskog jezika u crnogorski i bošnjački,i druge jugoslovenskog `jezike`.

Dakle, da bismo razumjeli jezičku politiku vladajuće crnogorske partije, preimenovanja srpskog jezika i prelaska na latinično pismo, moramo poznavati istorijske i tekuće procese jugoslovenske jezičke politike. Program preimenovanja srpskog jezika u Crnoj Gori moramo posmatrati kao posledicu, nastavljanje nasleđene jugoslovenske jezičke politike i principa višeimenovanja vlastitog jezika, a ne prvenstveno kao kulturno-politički produkt marionetske partije na vlasti.

Sprovođenjem jugoslovenskog državnog projekta sa mape svijeta su izbrisane pravoslavne Kralje- vine Srbija i Crna Gora, dok su dvije rimokato- ličke političke nacije dobile status konstitu- tivnog naroda, a u Ustavu nove države srpski jezik troimenovan u srpsko-hrvatsko-slovenački. Kraljevina Jugoslavija je ustavom i pravopisom preimenovala i višeimenovala srpski jezika, i izjedna- čila latinično i ćirilično pismo, čemu se pravoslavni narod u Crnoj Gori vjekovi- ma odupirao, latinskoj lingvističkoj misiji koliko i otomanskom ropstvu. Jugoslovenskom jezičkom politikom su bili zatečeni Srbi u Srbiji i Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini, Krajini i Makedoniji, od Varadara do Triglava. Malo je Srba znalo kakva se kreacija krije u paketu jugoslovenskog monarho-masonskog državnog i jezičkog vavilonskog projekta. U svijetu do tada nisu postojali slični primjeri, makar i plemenskih zajenica centralne Afrike, da rukovodstvo jednog istorijskog naroda, a pogotovu naroda istorijske predanjske pismenosti, mijenja naziv vlastitog jezika i prihvata strano pismo. Istoriji su do tada bili nepoznati primjeri dobrovoljnog preimeno-vanja jezika i prelaska sa svog alfabeta na drugo i drugačije pismo, osim u programima kolonizovanja jezika kolonizovanih naroda. Austroslavizam se u jugoslovenskom kolonizovanju srpskog jezika se pokazao djelotvorniji od cjelokupnog evropskog kolonizovanja jezika indijskih i afri;kih kolonija.

KONTINUITET  KODIFIKACIJE  PREIMENOVANjA  SRPSKOG  JEZIKA

Podsjetimo se sažetim pregledom povijesti preimenovanja srpskog jezika u programu jugoslovenske jezičke politike austroslavisti- čke katedre, sprovođene u misiji prozelitizma prema pravoslav- nim Srbima. Od srednjovjekovne rimokatoličke misije na pravo – slavni Balkan u procesu koloni – zovanja srpskoslovenskog jezika bilo je različitih predloga naziva jezika.Spoljašnji pritisak prozeliti – zma po prirodi stvari ne može imati misionarskog učinka dok se u vjerskoj dogmi naroda nad kojim se sprovodi ne izvrši religiozna reforma prema duhovnoj dotrini kolonizatora, to jest u procesu kolonizovanja jezika ne izvrši reforma prirode i pravila pravopisa – kao jugoslovenskom jezičkom reformom u srpskom jeziku.

Kontinuitet kodifikacije preimenovanih srpskih dijalekata u nove nacionalne nazive jezika traje od početka 19.vijeka. Auto-riteti austroslavizma i evropski slavisti uopšte,  franjevačka filološka misija od srednjeg vijeka, predlagali su varijante naziva jezika kao latinsko lingvističko i religiozno rešenje integracije jezika pravoslavnih Srba, od ilirskog, jugoslovenskog, do srpsko–hrvatskog i hrvatsko-srpskog. Prvo preimenovanje srpskog jezika sa srpske strane izvršio je srpski filolog profesor beogra- dske Velike škole Đura Daničić (pravo ime Đorđe Popović). Daničića je kao predstavnika srpskih ustanova, istorijskog nacionalnog i jezičkog prava, pozvao biskup Josip Juraj Štrosmajer, pokrovitelj Jugoslovenske akademije znanosti i umjestosti u Zagrebu (kasnije HAZU), da za Jugoslovensku akademiju izrađuje`Riječnik hrvatskog ili srpskog jezika`, i kao kodifikaciju naiva `hrvatskog jezika`. Daničić se preselio u Zagreb 1867.godine, postavljen je za sekretara Jugoslovenske akademije znanosti, a predsjednik Jugoslovenske akademije je bio fratar i filolog Franjo Rački.

Prije formiranja Kraljevine Jugoslvaije, ustavnog preimeno- vanja i višeimenovanja srpskog jezika, Kraljevina Srbija je 1868. godine uvela reformisani srpski pravopis Kopitar-Karadžić kao program jugoslovenske jezičke politike austroslavizma, sledeće godine posle preseljenja Daničića u Zagreb i početka rada na Rečniku hrvatskog ili srpskog jezika,kao priznavanja naziva hrvatskog jezika. Odlukom Knjaza Mihaila Obrenovića je ukinut zakon zabrane korišćenja Karadžićevog pravopisa i Rečnika čime je počelo korišćenje reformisanog pravopisa. Program jugoslovenske jezičke reforme srpskog jezika i pravo -pisa je podrazumijevao dvoimenovanje srpskog jezika. U jugoslovenskom jezičkom programu srpski jezik je bio kodifikovan kao `hrvatski ili srpski` ili `srpski ili hrvatski jezik, a reformisani srpski fonetski pravopis kreiran kompatibilnim novoformiranoj varijanti hrvatske latinice novoimenovanog hrvatskog jezika.

Doktrinarni dokument jugoslo- venskog jezičkog programa za određivanje naziva i pravopisa jezika, višeimenog višecentri- čnog zajedničkog jugoslovenskog jezika, je Bečki književni dogovor 1850. godine. Dokument dogovora su sa srpske strane potpisali Vuk S. Kardžić i Đura Daničić, pet hrvatskih i jedan slovenački filolog. Naziv zajedničkog jezika u Bečkom književnom dogovoru se ne navodi. Dokument je napisan i potpisan varijantom jugoslovenske hrvatske latinice i od strane Karadžića i Dani – čića. U potpisivanju `dogovora` Daničić i Karadžić nisu imali zvanična ovlašćenja Knjaževina Srbije i Crne Gore, niti kulturnih ustanova Srba u austrijskom carstvu, naprotiv, nego status današnjih nevladinih organiza- cija. Broj potpisnika sa `srpske` i hrvatsko-slovenačke strane jasno govori o političkoj prirodi `dogovora`. Koliko je Karadžićev i Daničićev učinak u

jugoslovenskom jezičkom programu bio bitan za preuzimanje i preime – novanje srpskog jezika u hrvatski svjedoči činjenica da je Vuk S. Karadžić 1861.16. rujna imenovan poča -snim građaninom Zagreba, Zastupni – štvo grada Zagreba je Karadžiću dodijelilo povelju gra -da, dok je u Knjaževini Srbiji Karadžićev pravopis i Rejčnik bio zakonom zabranjen kao program prozelitizma unijatske misije. Daničić se kasnije preselio u Zagreb, kako smo naveli, gdje je i umro radeći`Rečnik hrvatsog ili srpskog jezika`. Podsjetimo, program reforme srpskog jezika i pravopisa, pored drugih austroslavista, najaktivnije je po dužnosti sprovodio državni cenzor medijskih i književnih izdanja na slovenskom jeziku na prostoru austro – mađarske carevine Jernej Kopitar, a u saradnji sa srpskim saradni – cima – prvenstveno Savom Mrkaljom, Vukom S. Karadžićem i Đurom Daničićem.

U Kraljevini Srbiji posle uvođenja refo-  rmisanog pravpisa srpski jezik nije bio ustavno i pravopisom preimenovan i dvoimenovan, ali jeste na nadnacionalnoj međunarodnoj institucionalnoj istanci integracija, kodifikovan kao`hrvatski ili srpski`-`srpski ili hrvatski`. Kao što je danas u Srbiji ustavnom odredbom i pravo -pisom, kao folklornom filološkom for- mom, jezik Srba nazvan srpskim, dok SANU u Insitutu za srpski jezik provodi jugoslove- nski kontinuitet kodifikacije dvoimenova nog srpskog jezika,pod jednodjelnim hibridnim dvočlanim nazivom `srpsko – hrvatski`. Institut za srpski jezik SANU insistira u izradi `srpskog` rečnika na nazivu `Rečnik srpskohrvatskog narodnog i književnog jezika SANU`, zajedničkom jednoimenom jednodjelnom jugoslovenskom nazivu zajed -ničkog jezika Hrvat i Srba. Zapravo, SANU sprovodi strategiju jugosloven- skih jezičkih integracija Novosadskog sporazuma iz 1954. godine, kao krune kodifikacije jugoslovenskog jezičkog programa, kojim je određeno da se zaje- dnički jezika naziva `srpskohrvatski`ili`hrvatskosrpski`. Novosadskim sporazumom nije prihvaćen hrvatski zahtjev za kontinuitetom Daničićevog naziva `hrvatski ili srpski` jezik` nego se radilo na integrativnom izgrađivanju jugoslovenskog jezičkog jedinstva i identiteta, tj.potpunom potiranju nezavisnog srpskog jezičkog identieta

Posle Bečkog književnog dogovora, a pogotovu posle ukidanja zakonske zabrane korišćenja reformisanog srpskog jezika i pravopisa u Knjaževini Srbiji, uslijedila su u Jugoslvoenskoj akademiji i Hrvatskom saboru, kao evropskim ustanovama, proglašenja hrvatskog jezika kao nezavisnog naziva `autohtonog` jezika. Formiranjem Kraljevne Jugoslavije program proglašenja autohtonosti hrvatskog jezika je nastavljen, da bi u SFRJ sa juoslovnskim intezivnijim integracijama srpskog jezika konačno bio dovršen proces diferencijacije i kodifikacije hrvatskog jezika. Pravilo i pravo preimenovanja `zajedničkog jugoslovenskog jezika` novim nacionalnim nazivima primjenjivano je, kao i danas, na govorna područja srpskog jezika, jer je proces kulturno-religioznih evropskih integracija podrazumijevao asimilaciju pravoslavnih naroda, a novoimenovani jugoslovenski jezici su smatrani završenim procesom evroslavističkih integracija.

Prostor Crne Gore je u jugoslove- nskom jezičkom programu potpuno i posebno tretiran. Kao što su Srbi u rimokatoličkoj austroma – đarskoj carevini u Vojvodini pod prozelitskim pritiskom vjekovi -ma pisali ćirilicom i nazivali svoj jezik srpskim,a posle 80godi- na jugoslovenskog identitetskog inžinjeringa mnogi postali naci – onalno Vojvođani,pišu latiničnim pismom, a javljaju se inicijative za uvođenje vojvođanskog jezika, tako je i veliki broj Srba u Crnoj Gori pod sto -godišnjom politikom srpsko-hrvatskog jugoslovenskog jezičkog i vjerskog ekumenizma konvertirao u prolatinske Crnogorce – Montenegrine, a jezik u novu granu latinske slavistike – Montenegristiku. Zapravo, Crnogorski jezik je još jedna posledica `vukovskog` revoluciona- rnog razgrađivanja ćirilične pismenosti i jezika, a posebno jugoslovenskog vukovskog prorimo -katoličkog povinovanja hrvatsko-slovenačkoj jezičkoj politici.

PRINCIPIJELNI U JUGOSLOVENSKOJ JEZIČKOJ POLITICI

Partija na vlasti u Crnoj Gori principijelno primjenjuje jugo- slovnsku jezičku politiku prei- menovanja i višeimenovanja srp- skog jezika. U jezičkom `srpsko-crnogorskom` sukobu sre- ćemo jugoslovenske jezikoslovce i `vukovce`na obije sukobljene stra- ne. Uprošćavanje jezika i pravo -pisa, ekonimicističko tretiranje jezika i pisma, raskid sa crkvenosloven – skom pismenošću i književnošću, primjenu principa evropskih racio -nalista ekstremista(Adelung) `piši kao što govoriš`. Zato nam se nameće pitanje, u kojoj mjeri je protivljenje crnogorskom pravopisu i jeziku odbrana jugoslovenske jezičke politike, a u kojoj srpske i pravoslavne? Dijelu Srba nije bitno preimenovanje srpskog jezika i zabrana ćiriličnog pisma, već pre – naglašeno jotovanje ili dodavanje dva slova i glasa u `crnogorski` pravo – pis koja u Crnoj Gori svi Srbi koriste, kao i u Bosni i Hercegovini, i dijelu Srbije to jest u dijalektima od Užica do Knina. Sve nam to ukazuje na jugoslo  – vensku srpsko-hravatsku usmjerenost savremene srpske jezičke politike, a plemensku netrpeljivost pravoslavnih sunarodnika, na nepravaziđeni plemenski prestiž i mentalitetsku mržnju među srpskim narodom.

Kada je komitet Kongresne biblioteke iz Vašingtona poslednji put u julu 2017. odbio zahtjev biblioteke „Đurđe Crno- jević” sa Cetinja za kodifikaciju crno gorskog jezika pojedini lin- gvisti su likovali tvrdeći da je `srpskohrvatski` jezik naučna lingvistička činjenica, a `crnogorski` varijanta srpskog jezika. Relativi -zovanje naziva srpskog jezika sa hrvatskim, a zauzimanje `srpskog` stava u odnosu na plemenski pretiž sa crnogorskim govorom govori o plemenskom i politikantskom pristupu lingvistici. Na adresu crnogorskih institucija za standardizaciju crnogorskog jezika stigao je mejl Rebeke S. Gunter iz komi – teta, da je odbor u čije ime se javlja „raspravljalo više puta o crnogorskom jeziku i stav je bio da se radi o varijanti srpskog jezika koji se govori u Crnoj Gori”. Navela je i da su predložili „primjenu varijantnog koda srp-ME, osim ukoliko se ne pošalju dodatne informacije za razumevanje značaj- nih lingvističkih razlika između dva jezika.Posebni kodovi se dodjeljuju na osnovu lingvističkih razlika,a ne na osnovu političkih ili geografskih”. Rebeka Gunter je navela razuman i lingvistički logičan zaključak komiteta, ali obrazloženja Instituta za srpski jezik SANU za istrajavanje na nazivu vlastitog jezika `srpskohrvatskim` predstavljaju protivljenje zdravom razumu i programsku principijelnu podršku `crnogorskom` i svakom novom nadijevanju novog `nacionalnog` naziva `zajedničkom jeziku`.

Evroatlansko priznavanje crnogorskog jezika nastavak je latinske lingvističke misije na Balkanu, ali, evroatlanska jezička politi je prosrpska u odnosu na srpsko stogodišnje samopo- ricanje jugoslovenskom jezičkom politikom.`Među- narodno` priznavanje crnogorskog jezika se datumski i programski poklapa i sa tragičnim i fatalisti- čkim dokumentom jugoslovenske jezičke i državne politike, sa stogodišnjicom Krfske deklara- cije 1917.godine,koja je određivala i ravnopravnost naziva srpskog i hrvatskog jezika, ćiriličnog i lat- iničnog pisma u projektu jugoslovenske države, dok je srpska vojska umirala na kamenim ostrvima jon -skog mora, srpski narod trpio genocidni pogrom austro-mađarsko-hrvatsko-bugarske okupacije, a upo- treba srpskog ćiriličnog pisma i naziva jezika bila zabranjena. Naime,  naknadna NATO-naklonost američkih kulturnih ustanova u dodjeljivanju međunarodnog statusa crno – gorskom jeziku ima kontinuitet u dokumentari -stici državne doktrine fatalističkog formiranja hibridnog nacionalno-lingvističkog vavilon- skog jugoslovnskog državnog sustava – u kojem je ukinuita i srpska vojska – nazivom i sastavom.

Postoji dovoljno lingvističkog legitimiteta u stopedesetogodi- šnjoj praksi i principima jugo – slovenske jezičke politike na koju se mogu pozivati lingvisti novoi- menovanih jugoslovenskih jezika. Montenegristika još mora da uči od beogradske jugoslovenske jezi -čke škole, kao žive prakse  sprovođenja strategije Bečkog književnog dogovo- ra i Novosadskog sporazuma o preimenovanju srpskog jezika i promovisanju latinske pismenosti. Jezička jugoslovenska politika u Srbiji za razliku od hrvatske, crnogorske i bošnjačke istrajava na starijoj istorijskoj indoktrinaciji, pogrešnim polazištima pravopisa i jezičke politike koji su omogućili i omogućavaju preimenovanje srpskog jezika. Svjedoci smo i posle ratnog raspada kraljevine i socijalističke Jugoslavije fatalističke filološke odanosti kulturnih ustanova Republike Srbije jugoslovenskoj jezičkoj politici, istrajavanja u samokolonizovanju srpskog jezika i pisma, procesu relativizovanja naziva vlastitog jezika i naroda.

Autor: Ognjen Vojvodić

Izvor: ognjenvojvodic.info




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top