Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

PONAVLjAČI

Datum objave: ponedeljak, 3 decembra, 2012
Veličina slova: A- A+

izmedju-srpstva-i-jugoslovenstva.jpgU novoj  knjizi Drage Mastilovića „IZMEĐU SRPSTVA I JUGOSLOVENSTVA – srpska elita iz Bosne i Hercegovine i stvaranje Jugoslavije“ možemo pročitati ovu izuzetno obrađenu  temu, značajno čvorište različitih istorijskih procesa i njihovih posljedica.  Opisujući rezigniranost, apatiju kao i bezidejnost i bezidealnost srpskih političkih predstavnika nakon Aneksije Bosne i Hercegovine od strane Austrougraske srpski književnik i nacionalni radnik Vladimir Gaćinović kao da navodi današnje stanje cjelokupnog srpskog naroda  i njegovog sistema vrijednosti rastrganog idejom da EU integracije nemaju alternativu kao ,na žalost, ni haške oslobađajuće presude našim krvnicima. Tako na strani 102. ovog izvanrednog Mastilovićevog djela čitamo:

 

„Priznanje aneksije od strane Srbije, a posebno prihvatanje srpskih političkih grupa u Bosni i Hercegovini da uđu u konstruktivnu fazu svoje političke djelatnosti, to jest, njihova spremnost da sarađuju s vladom na osnovu Ustava, koji je novoanketiranim pokrajinama dao car Franjo Josif, ostavilo je poražavajuće utiske na većinu srpskih omladinaca iz Bosne i Hercegovine. To vrijeme Gaćinović je opisao na sljedeći način: „Mi, u svojoj zemlji, preživeli smo jednu od najvećih sramota koja je ikada bila. Pre malokrvni bilo smo sada rezignirani i skeptici. Gledali smo crnim očima i videli sve samo tragično. Posle trzanja i bura, došlo je sivo, sitno vreme. Pali smo koliko smo dugi, dobili čistu dvojku iz svoje opšte vrednosti[1] Posebno ogorčenje Gaćinović je pokazivao u vrijeme saborskog djelovanja srpskih političara, pogotovo kada su prihvatili realnost aneksije i politiku kompromisnog pogađanja sa vladom,smatrajući da su oni: „U dubinama nemoćni i mlaki, vaspitavani pod režimima koji guše i obaraju, bez duše na žrtvu, oni u našem društvu dižu vladu kompromisa, ustupaka, taktičkih provlačenja, koja dolaze posle velikih nacionalnih padova. Primivši od ideja uvek manji deo i primenjujući ga (slučaj sa „srpskih realizmom“), oni su doprineli ne malo, da srpski život daje utisak pustinje bez spomenika i svodova, da su srpski krovovi pocepani i srska duša pod pitanjem. Niko kao oni nije potpomagao da srpstvo danas izgleda tako mizerno, očajno i bolno, da je srpska sadašnjica bez svetlosti i u jednoj velikoj zloslutnoj tišini.[2] U takvoj situaciji opšte rezignancije i apatije među srpskom omladinom u Bosni i Hercegovini, sasvim neočekivano i potpuno individualno, bez najava i prethodno jasno formulisanih programskih načela i ciljeva, zasijala je revolucionarna zvijeda Bogdana Žerajića.

„Bio je sav mutan, potresen. Lice mu, uvek bez maske, bilo puno mračnih boja, iza kojih je bio bol, muka, razočarenje. Dok se u njegovim drugovima budio pritajeni instikt, on je u mrtvim samoćama preživljavao jednu od najdubljih kriza.“

 

Koliko znamo mi o Žerajiću danas? Pa, vjerovatno, kao i o mnogim značajnim temama iz naše istorije, malo ili ni toliko. Zaklopimo na trenutak Mastilovićevu knjigu. Na internetu se može naći nešto malo više od ovoga…

“Bogdan Žerajić , neustrašivi borac za slobodu, rodio se u Nevesinju, februara 1886.

Siromašni seljački roditelji poslali su ga u mostarsku Gimnaziju, koju je morao napustiti zbog sukoba sa nastavnicima strancima. Vrijeme prekida gimnazije proveo je slušajući, u dugim zimskim noćima, pjesme i jauke o bijedi i nevolji svoga naroda. To vrijeme je bilo sudbonosno u njegovom životu. Odatle je donio svoj kasniji ideal, tamo je nalazio veliki oslonac ideologiji koju je platio životom. Poslije je opet došao u gimnaziju, dovršio je, upisao se na prava na Zagrebačkom univerzitetu. Prve godine prava prešao je u Srbiju, učiteljevao je neko vrijeme u kruševačkom okrugu, odatle se vratio u rodno mjesto, gdje ga je i zatekla aneksiona katastrofa.

 

Čovjek znanja, osjećanja, sentimentalan i uzbudljiv, Žerajić ostavlja svoju zemlju i ponovo prelazi u Srbiju, da tamo dočeka rješenje krize u proljeće 1909. godine. Razočaran i prevaren u očekivanju, živio je poslije u Zagrebu. Tamo dozna za otvaranje bosanskog Sabora, i riješen da vatrom protestuje, rečenog dana izvršio je  (neuspješan)atentat na  Marjana Varešanina(poglavara zemlje, generala,) ispalivši na njega pet revolverskih metaka, a šestim izvrši samoubistvo.”

 

Na strani 110  nastvaljamo čiatnje  Mastilovićeve knjige IZMEĐU SRPSTVA I JUGOSLOVENSTVA – srpska elita iz Bosne i Hercegovine i stvaranje Jugoslavije:

 

„U svojim tekstovima iz tog vremena, posebno onim posvećenim Bogdanu Žerajiću, on( V. Gaćinović)  nedvosmisleno osuđuje politiku „srpskog realizma“ u Bosni i Hercegovini i smatra da dolaze nove generacije Srba „koji će se javiti posle velikih grehova svojih oceva, svršenih u momentima lične i socijalne iscrpenosti, izgubljenosti svakog kriterija i pogašenih svih ideala. U tim malim i jadnim ćuti veliko srce, spava velika volja i teče nova ideja, još slepa, nesvrstana, ali ogromna kao zvona, sfinge, stihija. Oni će biti nova Srpska Plejada, krila naših snova, veliko stihijsko buđenje srpske savesti…“[3] On je tada duboko vjerovao da je ta „nova Srpska Plejada“, kadra za „Stvaranje novog tipa koji će pripremiti direktnu akciju i zaljuljati srpskom sadašnjicom, u vezi sa našom tradicijom, koja je bogata patnjama, konspiracijama i bunama“, a to, prema Gaćinovići, treba da je „veliki i brzi cilj sadanje srpske tišine… Od dna do vrha treba prokopati celo društvo, spojiti ga u velikoj zaveri za slobodu, i umirući stvoriti novo vreme i nov princip u svojoj otadžbini.“[4]

 

 

Svaka sličnost sa današnjim vremenom, označena podebljanim tekstom, u ovim redovima jeste namjerna.

 

Znamo li ko smo, šta smo i kuda idemo ???

 

 

Predrag Lozo


[1] V. Gaćinović, Onima koji dolaze, u: Ogledi i pisma, 68.

[2] V. Gaćinović, Krik očajnika, u : Ogledu i psima, 74. (Prvi put objavljeno u kalendaru „Prosvjeta“ za 1912, Sarajevo 1911).

[3] V. Gaćinović, Krik očajnika, 75-76.

[4] V. Gaćinović, Bogdan Žerajić, u: Ogledi i pisma, 127.




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top