Od 24. Juna 1941, Dana sjećanja na Jadovno, prošlo je:

JADOVNIČANI PORUČUJU:

Teče 80-ta godina od početka Pokolja, genocida počinjenog nad srpskim narodom od strane NDH. Osamdeset godina od tragedije na Velebitu, ličkom polju, ostrvu Pagu. Ako Bog da, sabraćemo se 19. juna 2021. kod Šaranove jame.

 

Nedeljković: Dubrovnik u Banovini Hrvatskoj

Datum objave: nedelja, 20 januara, 2013
Veličina slova: A- A+

Sporazumom Cvetković-Maček 26.8.1939. Dubrovnik je odvojen od Zetske  banovine  i  dodeljen  novostvorenoj  Banovini  Hrvatskoj. HSS je u Banovini Hrvatskoj odmah počeo sa progonima svih onih koje su smatrali protivnicima nezavisne Hrvatske. List Srba katolika ,,Dubrovnik” nastavio je  borbu protiv hrvatske hajke na sve srpsko i jugoslovensko. Urednik lista Kristo Dominković bio je predratni član Srpskog sokola i borac protiv Austrije i njenih vernih slugu Hrvata. U listu ,,Dubrovnik” istaknuto je : ,,Najnoviji razvoj prilika … metnuo je  Dubrovnik u veoma neprirodan geografski položaj, koji ga je doveo u vezu sa onim krajevima, sa kojima nikada nije imao, ama baš ništa, zajedničkog. Došavši u takav položaj, on je sada izložen nemilim, bezrazložnim a često do nevjerovatnosti teškim udarcima koji bez milosti pogađaju, bez razlike imena, sve rodoljubne elemente u njemu. U tako teškim prilikama moramo da vodimo borbu i da uzimljemo u zaštitu nacionalni elemenat u  Dubrovniku, kojemu se suprostavlja  povampireni duh iz 1914 godine.” (1) Na list  ,,Dubrovnik” bila su pretplačena mnoga lica koja su nekada živela u Dubrovniku kao što je Vaso V. Piper, nekadašnji član Sokolskog društva Dubrovnik.

https://jadovno.com/tl_files/ug_jadovno/img/preporucujemo/2012/dubrovnik-petrova-ulica.jpg

Prilikom obeležavanja godišnjice oslobođenja Dubrovnika 13. novembra 1939. Odbor dubrovačkih  nacionalnih i kulturnih udruženja uputio je proglas : ,,Dubrovčani, Zaslugom ,,odgovornih” i ,,neodgovornih” već više od dva decenija stavlja se u iskušenje vaša vjera u najveće i neprikosnovene svetinje Otačbine, tradicije i idejne vrednosti na kojima su vaši očevi izgradili slovinski kult – ogledalo duše starog kulturnog i slobodnog Dubrovnika. Ali kao što ni silna ćesarska vlast u prišlosti, ni crne pobožne želje koje su joj neograničeno služile, nijesu uspjevale da u vama ubiju Vjeru i dostojanstvo slobodnih građana – tako ni savremene nevolje neće uspjeti da vas ,,asimiliraju” po željama, koje su vam uvjek bile tuđe. Vi ste kroz dugu predratnu i poratnu historiju više puta jasno pokazali, da znate ostati gospodari svoje volje; … i zadržati dostojanstven stav prema svakomu i prema svakoj suvišnoj povici i pretnji. Dajući svakome svoje … vi ste dvadeset godina redom, na 13 novembra, javno manifestovali priznanje i zahvalnost Belim Orlovima, sinovima male predkumanovske Srbije, za sve što su dali za naš stari slovinski ideal, ostavljajući kosti po krvavim klisurama čitavog Balkana. “Dubrovčani, Pretstavnici svih dubrovačkih  kulturnih i  nacionalnih ustanova, koji vam upućuju ovu poruku, pozivlju vas, da i ove godine ponovite manifestaciju poštenja i dostojanstva. U granicama onoga što vam je danas dopušteno, odužite se borcima u koje smo vjerovali i u koje danas vjerujemo, jer su bili veliki u pregaranju i umiranju za slobodu i jedinstvo našega naroda. Nije važno hoće li ta naša manifestacija proći kroz gradske ulice. Dovoljno je da prođe kroz naše duše i da niko više ne bude u sumnji da smo uz sva iskušenja i poniženja ostali vjerni idealima najjačih i najsvetlijih imena u historiji starog i slobodnog Slovinskog Dubrovnika. ..”.(2)

Na podsticaj iz Hercegovine i pomoći pristalica Narodne odbrane, članstva Sokola i Jadranske straže, a pod rukovodstvom Mirka Stankovića, održan je 16. decembra 1939. „javni dogovor” u cilju „okupljanja srpstva kao naroda” i podsticanja „nacionalne akcije” u cilju „beskompromisnog održavanja svih ustanova koje su bitne za čuvanje i održavanje narodnog jedinstva”. (3)

Dva  otpuštena  radnika  koji  su  pokušali  da se   vrate  na  posao izjavili  su  novinaru  „Dubrovnika” : „Mi  smo  takođe  bili  vraćeni, ali  su  nas  šefovi  u  radionici  odmah  formalno  izbacili  i  saopćili  Gradskom  Poglavarstvu  da  je  tako -„zaključila organizacija”.” Članovi „Građanske Zaštite” , među kojima je bilo članova Hrvatskog radničkog saveza uz asistenciju policije vršili su racije po Dubrovniku. Radnici koji nisu bili članovi Hrvatskog radničkog saveza bili su dovedeni noću u policiju uz veliko osiguranje zaštite i policije. List je komentarisao da su racije : „dokaz kako se od strane nekih individua nastoji uvesti najgori teror, koji bi pogađao najsiromašnije radničke slojeve i to one koji tim individuima nijesu poćudni”(4).

Klerikalno-mačekovski list ,,Narodna Svijest” doneo je vest da su odlukom bana Šubašića stavljeni na raspoloženje ministru prosvete iz učiteljske škole Novak Bukvić i Marko Bošković, iz realne gimnazije Nada Vujić, Viktorija Krenajs, Olga Bijelić i dr. Mato Nikolić. List ,,Dubrovnik” primetio je povodom odluke bana  : „Sva četiri nastavnika su Srbi. (5)

Na članak iz ,,Narodne Svijesti” o masoneriji ,,Hrvati i masonerija” odgovorili su sarajevska ,,Jugoslovenska Pošta” i ,,Dubrovnik”. Reagovanje lista ,,Narodna Svijest” bolje od svega  ilustruje prilike u Banovini Hrvatskoj. U listu ,,Narodna Svijest” istakli su : ,, te stari ishlapljeli  i sklerozni ,,Dubrovnik” (još je živ ?), organ posljednih Mohikanaca, ,,stare garde” i t. zv. ,,Srba-katolika”. Sami fakat, da su se javila ta dvojica najbolje potvrđuje, da smo imali pravo. Ne daj Bože, da nas ,,Dubrovnik” i ,,Jug. Pošta” pohvale ili se s nama slože, jer bi to značilo da smo učinili nešto što je protiv opstanka i života hrvatskoga naroda. Oni sada nijesu u mogućnosti, da uzmu u obranu srpsko-jugoslavenske masone, svoje poslodavce i prijatelje, pa nemoćno gmižu poput prignjećeg crva i pokazuju trzajem zadnje ( i još kratkotrajne) znakove života”. List ,,Narodna Svijest” u istom broju prenosi i komentar povodom svog članka iz dnevnika ,,Hrvatska straža” : ,,Ovom glasilu šačice velikosrpskih generala bez vojske oko ,,Dubrovnika”.” (6) I u narednom 33 broju ,,Narodna Svijest” nastavila je polemiku : ,,Sklerozni ,,Dubrovnik” … Za nas je sada najvažnije, da možemo nedvobeno – i na temelju vlastitog njihovog priznanja – utvrditi, da “Dubrovnik” brani masoneriju, njen rad u ovom državnom sklopu, te da na toj obrani masonerije i danas dosljedno i uporno ustraje.” Pisac članka pod šifrom F. oborio se i na Antuna Fabrisa povodom izlaska ,,Izabranih članaka Antuna Fabrisa” koje je sakupio dr. Henrik Barić. Istakao je: ,,Dubrovnik” se toliko ponosi s tim Antunom Fabrisom i sada (g. 1940) izdaje u Beogradu u posebnoj knjizi njegove protuhrvatske i protukatoličke članke. Vajda radi protuhrvatskog i protukatoličkog stajališta ovoga renegata i vjerskog indiferentiste smatra, da je on ,,prigušio atavizam”, da se aklimatizirao i postao skladan”. (7)

Zagrebački  list „Obzor” preneo je vest „Dubrovnika” da je iz  Dubrovnika iselilo preko 1.000 „našeg pravoslavnog elementa”. List „Dubrovnik” istakao je : „ali „Obzor” nije upotpunio tu našu tvrdnju, nije naveo uzrok zašto su se ti ljudi iselili, pa ako naša tvrdnja ne odgovara istini, da nas prekori, a ako je tačna, da osudi one koji su vinovnici ovoga nesnosnog stanja u Dubrovniku.“(8)

https://jadovno.com/tl_files/ug_jadovno/img/preporucujemo/2012/dubrovnik.jpg

Uprkos progonima Savjet dubrovačkih kulturnih i nacionalnih ustanova (Dubrovačka Građanska muzika, Dubrovačko Radničko društvo, D.S.P.D.„Sloga”, Matica Srpska, Narodna Odbrana, O.N.O.„Nova Jugoslavija”, Pododbor društva Knjeginja Zorka i Sokolsko Društvo) proslavio je godišnjicu  oslobođenja  svog  grada  13 novembar 1940.  List ,,Dubrovnik”  je  konstatovao  da  dok  su  srpska  i  jugoslovenska  društva  istakla  državne  zastave  „kao  prestavnici  istinskog  i  pravog  Dubrovnika – Općina  i  hrvatska  udruženja  tog  dana  davali  su  izgled  potpuno  jednak  svim   XIII novembra  u  bivšoj  Austriji.” (9)

Da bi pomogli rad Dubrovačke Građanske Muzike dubrovačka nacionalna udruženja priredila su 9. marta 1940. u hotelu Imperial zabavu sa igrankom. U fond Muzike priložio je Dušan Traživuk 100 dinara a Antun Nardeli i Dušan Babić po 50 dinara. (10)

Skromna proslava Dana Ujedinjenja u Dubrovniku 1. decembra 1940, ograničena je na svečanost priređenu u Sokolani. U prostorijama sokola na prvom spratu Sponze održavane su priredbe i predavanja. List „Dubrovnik“ pisao je o proslavi: „Društvima koja bi se usudila da ne poslušaju …..g. šef policije zapretio je upotrebom sile i hapšenjem članova uprave. … Pred vratima svih zgrada u kojima se nalaze nacijonalna društva stajalo je na dan Ujedinjenja po dva i tri policajca u uniformi ili bez nje. … Posebnu pažnju privlačila je silueta jednog bivšeg c. k. policijskog agenta koji je pod svodovima Sponze brojio i kontrolisao učesnike na svečanoj sjednici Sokolskog društva, taman onako i sa onog mjesta, sa kojega nas je kontrolisao 1912. godine, … Dvadeset koračaja od biv. c. k. agenta u službi današnje policije – vidjeli smo tri mlada čovjeka; … Na licu i u očima mogao si im jasno pročitati, da vrše onaj isti posao, kojega je toga časa vršio biv. c. k. policijski agent, te sa različitom dužnosti, da o onome što su vidjeli referišu nekomu drugomu, koji vodi računa o onima koje strah i persekucije još nijesu izvukle iz Sokolane i kruga nacionalnog Dubrovnika.”(11)   Po podacima iz knjige „Dubrovnik u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941-1945“, na području dubrovačke opštine posle uspostave Banovine Hrvatske obustavile su delatnost „Srpsko humano društvo „Knjeginja Zorka“ i Srpska narodna ženska zadruga. (12)

Opisujući  oduševljenje  koje  je  izazvao  prevrat 27 marta 1941. u članku „Dubrovnik je srećan” navodi se : „čestitanja jedno drugom i izvješavanjem narodnih zastava, kojima se je čitav grad okitio. …Jednom našem sugrađaninu, radniku, velikom komunisti, slušajući vijesti radija o preuzimanju državne vlasti od strane naše uzdanice, našeg mladog Kralja, potekoše mu suze. Na upit, kako to da on, komunista, i tako osjeća, odgovori : istinski osjećaj je jači od nakalemljenog.  I Dubrovnik ujedno sa narodom čitave Jugoslavije, osjeća sreću koju mu je donio  27 marta 1941 godine.”(13)

Sporazumom Cvetković-Maček 26.8.1939. Dubrovnik je odvojen od Zetske  banovine  i   dodeljen  novostvorenoj  Banovini  Hrvatskoj. HSS je u Banovini Hrvatskoj odmah počeo sa progonima svih onih koje su smatrali protivnicima nezavisne Hrvatske.  List ,,Dubrovnik” nastavio je da brani Srbe i jugoslovene pred hajkom HSS. Branio je i masone. Reagovanje lista ,,Narodna Svijest” na odbranu masona od strane ,,Dubrovnika” bolje od svega  ilustruje prilike u Banovini Hrvatskoj. Za Banovine Hrvatske list ,Dubrovnik” štampan je u Bokeškoj štampariji u Kotoru, pa je na zaglavlju  lista nosio Kotor-Dubrovnik. Nacionalna društva u Dubrovniku zbila su redove, pomagala jedna drugom i osnovala Savjet dubrovačkih kulturnih i nacionalnih ustanova. Savjet je nastavio da organizuje proslave uprkos smetnjama i zabranama vlasti HSS u Banovini Hrvatskoj.  Sve  što se dešavalo u Banovini Hrvatskoj bilo je uvod u ono što se dešavalo u NDH. O događajima u Dubrovniku pod vlašću hrvatskih ustaša snimljen je nezaboravni film ,,Okupacija u 26 slika” po knjizi Mata Jakšića ,,Dubrovnik 1941”.                         Saša Nedeljković

član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

Napomene :

1. ,,Našim poštovanim pretplatnicima i prijateljima”, ,,Dubrovnik”, Dubrovnik, 30 decembra 1939, br. 52, str. 4;

2.,,Proglas na Dubrovčane”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 25 novembra 1939, br.47, str. 4;

3. „Dubrovnik u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941-1945”, str. 1051;

4. Civis Ragusinus, „Todore, Todore …”, „Dubrovnik”, Dubrovnik 3 februara 1940, br. 5, str.2-3; ,,Dubrovnik u novoj banovini”, ,,Dubrovnik”,  Dubrovnik, 20. aprila 1940, br. 16, str. 4;

5. ,,Gradske vijesti”, ,,Narodna Svijest”, Dubrovnik, 24 Srpnja 1940, br. 30, str.3; ,,Stavljeni  na  raspoloženje”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 17. avgusta 1940, br. 31;

6. ,,Odjek našeg članka o masoneriji”: F. ,,Jugosl. Pošta” i ,,Dubrovnik”, brane masoneriju”, ,,Zagrebačka štampa o našem članku”, ,,Narodna Svijest”, Dubrovnik, 7 Kolovoza 1940, br. 32, str. 1;

7. F. ,,Istina o ,,Dubrovniku”, ,,Narodna Svijest”, Dubrovnik, 14 Kolovoza 1940, br. 33, str. 1; “IZABRANI ČLANCI Antuna Fabrisa“,Sakupio i predgovor napisao dr H. Barić, 1940, Izdanje „Dubrovnik“, Beograd;

8.„Jedno objašnjenje”, „Dubrovnik”, 12 oktobra 1940, br.40, Bokeška štamparija, Kotor-Dubrovnik, str. 3;

9. „Kroz grad i predgrađe”, „Dubrovnik”, Kotor-Dubrovnik, 16.novembra 1940, br.45, str.3 – 4;

10. ,,U korist naše muzike”, „Dubrovnik”,2 marta 1940, br. 9, Dubrovnik, str.4;

11.”Mozaik današnjice”,”Dubrovnik”, Kotor-Dubrovnik, 14 decembra 1940,  br. 49,  str. 3-4;

12. Dušan Plenča, „Odnos građanskih političkih struktura Dubrovnika prema borbi za nacionalno oslobođenje i socijalni preobražaj (1941-1945)” „Dubrovnik u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941-1945“, Split 1985, str. 1050;

13. „Dubrovnik je srećan”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 29 marta 1941, br.12, Jugoslovenska Štamparija, Dubrovnik, str.2;

Vezane vijesti:

Nedeljković: Sudbina sokola u Orašcu kod Dubrovnika

List ,,Dubrovnik” o borcima za oslobođenje i ujedinjenje 1912 – 1918.

Sećanja V. M. Vukmirovića na borbe četnika u Balkanskim ratovima

Saša Nedeljković: Dubrovački Srbi i Savez srpskih kulturnih ustanova

Nedeljković: List ,,Dubrovnik” o pokušajima pohrvaćenja Srba katolika i Bunjevaca

Nedeljković: Dubrovački Srbi

Nedeljković:Bokelji i Boka Kotorska u listu ,,Dubrovnik” od 1937. do 1941 godine

Nova Jugoslavija u Dubrovniku




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top