Mermerne odore tamiških junaka

U Tomaševcu obnovljeno obeležje ratnicima sa Dobrudže i Soluna iz Velikog rata

Zahvaljujući finansijskoj pomoći Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, zrenjaninski Zavod za zaštitu spomenika kulture uspešno je realizovao projekat obnove spomenika dobrovoljcima sa Dobrudže i Soluna u Tomaševcu, a spomenik prati izuzetno zanimljiva istorija. Inicijativa za podizanje potekla je od meštana ovog podtamiškog militarskog sela, u nameri da daju trajni beleg svojim dobrovoljcima, učesnicima i žrtvama Prvog svetskog rata.

Originalni spomenik svečano je otkriven u seoskom parku 30. decembra 1920. Krasili su ga mermerni dvoglavi orao raširenih krila i dva medaljona fotografije u porcelanu kralja Petra i regenta Aleksandra Prvog Karađorđevića. Ispod medaljona bio je uklesan tekst prožet patriotskom notom. Nakon okupacije Tomaševca 1941, spomenik je uklonjen, odnosno demontiran i postavljen na mesnom groblju. Pedesetih godina prošlog veka, prilikom odluke o podizanju spomenika žrtvama Drugog svetskog rata, sa mesnim vlastima postignut je dogovor da se pored njega postavi i spomenik sa groblja. Ali, da se uklone svi simboli i tekstovi koji su podsećali na kralja!

– Spomenik je postavljen 16. maja 1952. bez uklanjanja spornih simbola i teksta, koji su prikriveni nalepljenim kartonom. Međutim, zbog kiše, karton je spao, što je izrevoltiralo tadašnju vlast, koja je već sledeće noći između 17. i 18. maja uklonila spomenik. Do dan-danas nije se saznalo ko je učestvovao u uklanjanju, niti gde je bačen. Pretpostavlja se u Tamiš, o čemu su svojevremeno izveštavali mediji – iznosi Branislav Milić, etnolog i član tima zrenjaninskog Zavoda, koji je učestvovao u ovom zanimljivom projektu.

Povodom pedesetogodišnjice proboja Solunskog fronta, pokrenuta je inicijativa za obnovu, a današnji spomenik svečano je otkriven na Dan pobede nad fašizmom, 9. maja 1970. Nije velikih dimenzija, izrađen je od belog aranđelovačkog mermera, a po formi je jednostavan, sličan nadgrobnim spomenicima. Za razliku od ostalih spomenika iz ove kategorije, na kojima su tekstom i simbolikom izražene snažne emocije i ushićenje zbog sticanja nacionalne slobode i ujedinjenja u troimenu državu, kao i teksta zahvalnosti kraljevskoj dinastiji Karađorđević, na njemu su samo ispisana imena šezdeset osmorice dobrovoljaca.

ZATVOREN CIKLUS

Osim ovog u Tomaševcu, stručnjaci zrenjaninskog Zavoda uredili su i spomenike u Farkaždinu, Jarkovcu i Čenti, čime je zatvoren ciklus obnove obeležja iz ovog perioda srpske istorije u militarskim mestima Srednjeg Banata, čiji su se žitelji kao dobrovoljci borili na Solunskom frontu.

DVA SPOMENIKA

– Pre konzervatorsko-restauratorskih radova, ova replika se nalazila u lošem stanju. Na pojedinim delovima postojala su mehanička oštećenja i manje naprsline, ali obradom i savremenim principima zaštite sve je sanirano. Uz to, prostor oko spomenika parterno je uređen sa dve prilazne staze, utisak pojačan dekorativnim podnim osvetljenjem – iznosi Milić.

Žitelji Tomaševca sada na jednom mestu imaju dva spomenika koja podsećaju na svetle trenutke iz istorije sela.

Autor: Sl. Pašić

Izvor: NOVOSTI