Goran Komar: Džamija u gatačkom selu Pridvorica sagrađena na mjestu pravoslavnog manastira

Datum objave: utorak, 8 avgusta, 2017
Veličina slova: A- A+

NOVOOTKRIVENI ĆIRILIČKI NATPISI U SELU PRIDVORICA (GATAČKI BORAČ)

Namjera ovog teksta je dvojaka. Prvo, ukazivanje na činjenicu da je džamija u stradalnom selu Pridvorica u Gatačkom Borču sagrađena na pravoslavnom manastiru služeći se nadgrobnim spomenicima manastirskog groblja, i drugo, da pozove nadležne ustanove za zaštitu spomenika kulture u Bosni i Hercegovini (Federaciji i Republici Srpskoj) na preduzimanje neodložnih koraka za zaštitu otkrivenih nadgrobnih spomenika srednjeg vijeka, a naročito onih sa ćiriličkim natpisima.

Dr Goran Ž. Komar
Dr Goran Ž. Komar

Dana 3. avgusta, prilikom posjete manastiru Piva, došlo je do susreta sa članovima „Udruženja dobrovoljnih davalaca krvi Gacko“ iz Gacka. U razgovoru sa predsjednikom udruženja g. Miroslavom Vujovićem-Hrgom, doznao sam o izmještanju velikog broja srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika iz temelja i zidova džamije u gatačkom selu Pridvorica (po prvi put u istoriji džamije) na prostor van ograde džamije. Džamija je trenutno u obnovi koja je u građevinskom smislu skoro dovršena. Prilikom ranijih obnova, spomenici su zadržavani kao građevinski materijal.

Tokom 6. avgusta prije podne posjetili smo Pridvoricu i pomno pregledali sve izmještene spomenike. Iz temelja i zidova džamije izmješteno je 47 spomenika, svi sagrađeni od bijelog krečnjaka i svi tipa sanduka. Među njima nema spomenika većih dimenzija. Na pojedinima se vide tragovi maltera. Međutim, dva spomenika čuvaju ćiriličke natpise srednjeg vijeka. Na prvom spomeniku koji je sada postavljen u središnjem dijelu grupe povađenih i izmještenih spomenika piše: OVDJE LEŽI RAPALO KALUĐER. Na taj način, otkrivamo da je predanje naroda Gatačkog Borča koje govori o pravoslavnom manastiru na mjestu džamije potpuno tačno.

Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)
Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)

 

A SE LEŽI RAPA
LO KALUGER

Ovdje leži Rapalo kaluđer.
155 h 75 h 29 cm

 

Drugi natpis uklesan je u prostoru čvorišta nadgrobnog Krsta koji je, najvjerovatnije, prilikom rušenja starog pravoslavnog manastirskog groblja i ugradnje u zgradu džamije polomljen. Nedostaje mu horizontalna greda, ali je i danas sasvim vidljivo da je u pitanju spomenik oblika Krsta. Uostalom, to otkriva i sam natpis: …VIĆ USJEČE OVAJ KRST RADOJE KOVAČ.

Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)
Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)

Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)

…(A SE LEŽI … …)
VIĆ US(EČ)
E SAI KR(ST)
RADOE
KOVA
Č

Ovdje leži … …vić. Usječe ovaj Krst Radoje kovač.

 

 

Nadgrobni spomenici koji su izmješteni na brijeg iz ogradu buduće džamije u Pridvorici predstavljaju ostatke uništenog manastirskog groblja srednjovjekovnog manastira u boračkom selu Pridvorica. Manastir je bio smješten u blizini izvora Pridvoračke rijeke koja daje glavni dio vode Neretvi. Ključni dokaz leži upravo u natpisu kaluđera na spomeniku koji je iznešen iz temelja i zidova stare džamije, kao i ostacima nadgrobnog Krsta sa natpisom.

U neposrednoj blizini džamije leže ruševine kuća Adžića koji su, zajedno sa ostalim srpskim stanovništvom, na Božić 1942. pobijeni od strane komšija. U blizini, uzvodnije, crkva Svetog Vasilija Ostroškog i Tvrdoškog sa grobljem koje je, takođe, polomljeno 1942. godine. Na tom mjestu sada se, naporima našeg naroda, stvaraju uslovi za naseljenje monaha i uspostavljanje manastira.

Nizvodno, niz Neretvu, leži selo Trnovica koje takođe posjeduje ruševinu džamije. I ta džamija je sagrađena na srpskom pravoslavnom manastiru na predjelu Dubrave. U neposrednoj blizini, na platou visoko iznad Neretve, postoje velika srednjovjekovna groblja sa veoma krupnim i starim primjercima stećaka tipa sanduka i sljemenjaka, predio koji se i sada naziva Varoš, kao i predio Kalađurevine. Na glavici kraj ceste, vezano za grobnu gomilu, spomenik tipa sljemenjaka sa ćiriličkim natpisom gospođe Stane:  U IME BOŽJE, GLE (OVO JE), GOSPOJE STANE. I ove spomenike, kao i ruševine džamije koja leži sred starog groblja i takođe posjeduje krupne spomenike ugrađene u temelje i zidove, posjetili smo istog dana.

Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)
Foto: Goran Ž. Komar (Kliknite na sliku za uvećanje)

Mekanom kredom markiran tekst natpisa: VA IME BOŽIE A SE GOSPOE STANE. U ime Božije, gle gospođe Stane.

Znak Krsta usječen je na zapadnoj, užoj strani spomenika. Ovaj natpis tačno je objavio uvaženi prethodnik Marko Vego (M. Vego, Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, tomus III, Sarajevo, 1964, 180, br. 46), a prije njega pominjao ga je i uvaženi Šefik Bešlagić (Š. Bešlagić, Novopronađeni natpisi na stećcima, Naše starine IX, 135-136; isti, Stećci. Kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 190).

Prema predanju, bratstva oba manastira izbjegla su nakon razaranja tokom ili poslije Morejskog rata (1684-1699) u planinu Zelengoru. Narod ovih krajeva je u katastrofi koju je doživio nakon rata i sloma austro-srpske ofanzive bio izložen uništavanju i izbjegao je ka Bosni. Iz Pridvoraca, bratstvo je izbjeglo ka Kotleničkom jezeru na Zelengori.

Kako smo u poslednjim godinama mogli vidjeti, svugdje na teritoriji Republike Srpske u selima u kojima muslimansko stanovništvo živi kao dominantno ili skupa sa Srbima, nalaze se srednjovjekovni spomenici srpskog pravoslavnog naroda. Oni svjedoče, katkada, vezanost tog stanovništva za ove grobne spomenike, a katkada, namjeru skrivanja istine o posljedicama turskog osvojenja Bosne i Hercegovine tokom 15. vijeka. Takav je slučaj ovdje u Pridvorcima gdje je prvobitna džamija sagrađena nakon zatiranja srpskog groblja i manastira, kao, uostalom, u Bijeljini, gdje su temelji džamije krili desetine ovakvih grobnih spomenika sa mnoštvom natpisa, pa čak i jednim natpisom ktitora crkve. Primjera radi, gradska crkva koju je u Herceg Novom podigao herceg Vlatko Kosača tokom osme decenije 15. vijeka, poslije turskih osvajanja, pretvorena je u džamiju. Takav je slučaj i u okolini Bileće gdje su otkriveni temelji niza crkava u tamošnjim muslimanskim selima. Uvjeren sam da se i srednjovjekovna crkva u trebinjskoj varoši krije ispod temelja džamije.

Korice knjige dr Komara
Korice knjige dr Komara

Ovaj članak nastao je kao rezultat terenskih istraživanja ćiriličkih natpisa na prostoru Stare Hercegovine, kao i značajnih djelova centralne i istočne Bosne koja traju od 2004. godine (Goran Ž. Komar, Ćirilični natpisi Stare Hercegovine (sa pregledom krstova), treće izdanje, Podgorica, 2007).

Copyright © 2017 Goran Ž. Komar. All Rights Reserved
Sva prava na tekst i fotografije zadržava Goran Ž. Komar © 2017

Izvor: Stanje stvari

Vezane vijesti:

Goran Komar: Dr Ćiro Truhelka – zatirač srpske istorije i …

Nikšić: Korovu oteta istorija | Jadovno 1941.

Dan sjećanja na stradanje Srba devedesetih godina | Jadovno …




Pomozite rad udruženja Jadovno 1941.

Napomena: Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove UG Jadovno 1941. Komentari neprikladnog sadržaja će biti obrisani vez upozorenja.

KOMENTARI

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top